Yusuf Nabi,
(D. 1642; Urfa - Ö. 13 Nisan 1712; İstanbul),
Divan Edebiyatı şairi.
XVII. yüzyılda dünyaya gelmiş ve I. İbrahim (1640-1648) ile III. Ahmet dönemi (1703-1730) arasında saltanat sürmüş olan altı padişah dönemini görmüştür.
Hayriyye adlı ünlü mesnevisinden öğrendiğimize göre Nabi'nin asıl adı Yusuf olup 1642 yılında eski adı Ruha olan Urfa' da doğmuş. Çocukluğunu ve ilk gençliğini memleketinde geçirmiştir. Urfa' da medrese öğrenimini tamamlayarak döneminin bilimlerini, bu arada Arapça ve Farsça' yı iyi öğrenmiştir. Tanınmış bir aileden geldiği bilinen Nabi'nin iyi bir eğitim aldığı tahmin edilmektedir. Tahminen yirmi üç, yirmi dört yaşlarında, IV. Mehmet'in saltanatı (1648-1687) sırasında Urfa'dan İstanbul'a geldiği bilinmektedir.
İstanbul'a gelişinden bir süre sonra, Musahip Mustafa Paşa'nın divan katipliği görevini yapmış. Bu sırada dönemin padişahı IV. Mehmet'in de yakınlığını elde eden Nabi, Mustafa Paşa'yla birlikte IV. Mehmet'in Lehistan (Polonya) Seferi'ne katılmış ve orada Kamaniçe Kalesi' nin fethinde bulunmuştur. Nabi' nin, Kamaniçe Kalesi'nin fethinden sonra İstanbul'a döndüğünü ve İstanbul'da kalenin fethini anlattığı Fetihname-i Kamaniçe adlı eserini yazdığını biliyoruz.
Daha sonra Mustafa Paşa'yla birlikte IV. Mehmet'in şehzadelerinin Edirne'de yapılan sünnet düğününe katılan Nabi, bu sünnet düğününü anlattığı Surname adlı mesnevisini yine İstanbul' da bulunduğu dönemde yazmıştır. Daha sonra Mustafa Paşa'nın yardımıyla hacca giden Nabi, hac dönüşünde Mustafa Paşa'ya kethüda olmuş ve hac yolculuğu izlenimlerini anlattığı Tuhfetü'l-Harameyn'i kaleme almıştır.
Halep'te geçirdiği yirmi beş, otuz yıllık süre içinde oğlu Hayrullah için ünlü eseri Hayriyye adlı mesnevisini ve Hayrabad'ı Halep'te yazmış ve divanını düzenlemiştir.
Halep'te dokunan mana kumaşı, irfan tahtının tüccarbaşısı (Nabi) tarafından İstanbul'a getirildi. O, yeni bir tarzın yaratıcısı; kalemiyle kılı kırka yaran nadir bulunur bir üstad şairdir. Nabi, İstanbul'a dönüşünden birkaç yıl sonra 1712 yılında İstanbul'da ölmüştür.
Eserleri:
Türkçe Divan,
Farsça Divançe,
Hayriyye, Hayrabad,
Surname,
Terceme-i Hadis-i Erbain,
Fetihname-i Kamaniçe,
Tuhfetül-Harameyn, Zeyl-i Siyer-i Veysi,
Münşeat.
