Zerdüşt takvimi.
İran'da kullanılan Zerdüşt takviminde yılın sekizinci ayı.
Eski İran'da kullanılan Zerdüşt takviminde yılın sekizinci ayı.
Zerdüşt (ve geleneksel İran) takviminde yılın sekizinci ayı Aban'dır.
Zerdüşt Takvimindeki 12 Ay ve Anlamları:
Zerdüştlük takviminde her ayın adı bir yazata (melek) ile ilişkilidir ve ay ile gün adı aynı olduğunda bayram kabul edilir. Modern Farsça ve Zerdüşt geleneğindeki (Pehlevice/Parsi) telaffuzlarıyla 12 ay sırasıyla şunlardır:
1 Ferverdin, (Frawardin), Fravaşiler: İnsanları koruyan koruyucu ruhlar ve melekler.
2 Ordibeheşt, (Ardwahisht), Aşa Vahişta: En yüce doğruluk, düzen ve ateş.
3 Hordad, (Khordad), Haurvatat: Bütünlük, kusursuzluk ve sağlık (suların koruyucusu).
4 Tir, (Tishtar), Tiştria: Yağmur ve bereket getiren ilahi varlık ve Sirius yıldızı.
5 Mordad / Amordad, (Amurdad), Ameretat: Ölümsüzlük ve sonsuz yaşam (bitkilerin koruyucusu).
6 Şehriver, (Shahrewar),Kşatra Vairya: Adil egemenlik ve gökyüzü (madenlerin koruyucusu).
7 Mehr, (Mihr), Mitra: Antlaşma, dostluk, ışık ve adalet tanrısı.
8 Aban, (Avan) Apam: Kutsal sular ve nehirler.
9 Azer (Adar), Atar: Kutsal ateş.
10 Dey, (Dae), Dadar, (Ahura Mazda): Yüce Yaratıcı.
11 Behmen, (Bahman), Vohu Manah: İyi düşünce ve bilgelik (hayvanların koruyucusu).
12 İsfend, (Spandarmad), Spenta Armaiti: Kutsal adanmışlık (yeryüzünün ve toprağın koruyucusu).
Zerdüşt takviminde günlere verilen adlar, yazata olarak adlandırılan meleklere veya manevi varlıklara adanmıştır. Zerdüşt (Mazdayasna) dini takviminde haftanın günleri bulunmaz; bunun yerine her ay 30 güne (Roj) bölünür ve bu günlerin her birinin kutsal bir varlığa (Yazata) veya kavrama adanmış özel bir ismi vardır. Yılın sonunda 12. aya eklenen ve Gatha (Gah) adı verilen 5 kutsal gün ile yıl 365 güne tamamlanır.
Her ayda tekrar eden 30 gün (Roj) ve anlamları şunlardır:
| Gün | Gün Adı (Roj) | Adandığı Kutsal Varlık / Kavram |
|---|---|---|
| 1 | Hürmüz (Ohrmazd) | Bilgelik Tanrısı Ahura Mazda |
| 2 | Behmen (Vohuman) | İyi Düşünce ve hayvanların koruyucusu |
| 3 | Erdibihişt (Ardwahisht) | En Yüce Hakikat, düzen ve ateş |
| 4 | Şehriver (Shahrewar) | İdeal Egemenlik ve metaller |
| 5 | İsfendarmaz (Spandarmad) | Kutsal Bağlılık, sevgi ve toprak |
| 6 | Hordad (Khordad) | Bütünlük, kusursuzluk ve sular |
| 7 | Emirdad (Amurdad) | Ölümsüzlük ve bitkiler |
| 8 | Dey be Azer (Dae pa Adar) | Yaratıcı Ahura Mazda (Ateş gününden önceki gün) |
| 9 | Azer (Adar) | Kutsal Ateş |
| 10 | Aban (Avan) | Sular ve su tanrıçası Anahita |
| 11 | Hurşid (Khorshed) | Güneş |
| 12 | Mah (Mohor) | Ay |
| 13 | Tir (Tishtar) | Sirius (Şira) yıldızı ve yağmur |
| 14 | Goş (Gosh) | Yeryüzünün ve canlıların ruhu |
| 15 | Dey be Mihr (Dae pa Meher) | Yaratıcı Ahura Mazda (Mihr gününden önceki gün) |
| 16 | Mihr (Meher) | Dostluk, ahit, ışık ve adalet (Mithra) |
| 17 | Süruş (Sarosh) | İlahi söze itaat ve vicdan |
| 18 | Reşn (Rashne) | Mutlak doğruluk ve ahiret yargıcı |
| 19 | Ferverdin (Fravardin) | Koruyucu ruhlar (Fravaşi) |
| 20 | Behram | Zafer ve engelleri aşma gücü |
| 21 | Ram | İlahi neşe, huzur ve rüzgar |
| 22 | Govad (Bad) | Rüzgar ve temiz hava |
| 23 | Dey beDin (Dae pa Din) | Yaratıcı Ahura Mazda (Din gününden önceki gün) |
| 24 | Din | Din, içgörü ve ruhsal vizyon |
| 25 | Erd (Ashishvangh) | Bereket, kutsanmışlık ve erdem ödülü |
| 26 | Aştad | Adalet ve dürüstlük |
| 27 | Asman | Gök kubbe ve cennet |
| 28 | Zamyad | Yeryüzü |
| 29 | Mahraspand | Kutsal sözler ve ilahi mantralar |
| 30 | Eniran (Anagran) | Sonsuz Işık |
Yıl Sonundaki 5 Ek Gün (Gatha Günleri)
30 günlük 12 ay tamamlandığında (360 gün), yılın sonuna peygamber Zerdüşt'ün ilahileri olan Gathalar adına beş özel gün eklenir:
• Ahunavad Gatha. Birinci ek gündür ve Avesta'daki ilk Gatha bölümüne adanmıştır.
• Uştavad Gatha. İkinci ek gündür.
• Spentomad Gatha. Üçüncü ek gündür.
• Vohuhşatra Gatha. Dördüncü ek gündür.
• Vahiştoişt Gatha. Yılın son günüdür.
Ertesi gün ilkbahar ekinoksuyla (Fasli takvimde 21 Mart) birlikte yeni yıl yani Nevruz başlar.
Geleneksel Zerdüşt inancında hayvanların yaratılışını ve koruyucularını onurlandırmak amacıyla Behmen (2.), Mah (12.), Goş (14.) ve Ram (21.) günlerinde et tüketilmez.
