Bentonit, Alüminyum ve magnezyum bakımından zengin volkanik kül, tüf ve lavların kimyasal ayrışması sonucu oluşmuş, ağırlıklı olarak montmorillonit içeren killer bentonit olarak tanımlanır. Bentonit, saf kil olmayan temel olarak montmorillonit içeren, alüminyum filosilikattır. Emici kile, bentonit adı Wilbur C Knight tarafından Wyoming, Rock River yakınındaki Kretase Benton Şisti’ ne ithafen verilmiştir.
Bentonit, sanayi, tarım, madencilik ve mühendislik jeolojisinde kullanılan çok yönlü bir kildir. Ca, Na ve Na-Ca montmorillonitlerden oluşmasına göre bentonitin jeolojik özellikleri ve kullanım yerleri değişmektedir. Yüksek şişme kapasitesine sahip Na bentonit su ile temasta kendi hacminin 8-10 katı şişerken, Ca-bentonitlerde şişme oranı 2-3 katı kadar olmaktadır. Na ve Na-Ca bentonitler sondaj, demir tozu peletlemesi gibi işlerde kullanılırken daha az şişme kapasitesine sahip olan Ca-bentonitlerden ağartma gibi işlerde kullanılmakta ve yaygın olarak ‘ağartma toprağı-fuller earths’ olarak da adlandırılmaktadırlar. Bu tür killerin Na2CO3 ile muamele edilerek, Na/Ca iyon yer değiştirmesi sonucunda şişme kapasitesi arttırılabilir.
Mühendislik ve sondaj çalışmalarında reolojik özellikleri geliştirilmiş bentonit gerekli olduğundan Ca-bentonitlerin soda vb. katkı malzemeleriyle aktiflendirilmesi zorunlu olmuştur. Ayrıca ağartma toprağı olarak kullanılan Ca-bentonitlerinde ağartma gücünü istenen düzeye getirmek için asitle aktive edilmesi gerekebilir. Ülkemizde de Ca-bentonit çok daha yaygın olduğundan aktiflendirme işlemleri kaçınılmaz olup, asitle ve CMC gibi katkı malzemeleriyle yapılan aktiflendirme işlemleri uygulanmaktadır.
Kil minerallerinin bir çeşidi olan bentonitin genel kimyasal formülü;
(Na,Ca) (Al,Mg) 6(Si4O10) 3(OH)6 nH2O’dur.
Kullanım alanları:Petrol rafinasyonunda.
Atık suların temizlenmesinde,
Boya sanayiinde ve yangın söndürücülerde,
Gübre yapımı ve toprak ıslahında,
Hayvan yemi yapımında,
Yemeklik sıvı yağların ağartılmasında.
Şarap ve meyva sularının berraklaştırılmasında.
İlaç, kağıt, lastik sanayiinde dolgu maddesi olarak.
Harici uygulaması da bentonit kilin sık kullanım şekillerinden biridir. Cilt maskesi, kil lapası, kil banyosu, saç maskesi ve diş macunu şeklinde de kullanılabilen bentonit kil, bu şekilde kullanıldığında da deri üzerindeki ve ağız içindeki toksinlere bağlanarak bölgenin temizlenmesini sağlar.
Bütün bu enteresan faydalarının yanında özellikle zemin inşaatı alanında foraj kuyularının sızdırmazlığını sağlamak ve kuyu göçmelerini engellemek amacıyla belirli miktar su ile (slurry) karıştırılıp kuyuya pompa vasıtasıyla basılmak suretiyle kullanılır ki birim maliyetlerde önemli artış sağlar.
