Bir tür sebze çorbası ...


Şikemperver, 
Farsça şikemperver.
Yemek tiryakisi, boğazına düşkün. 
Eski dilde, 
Boğazına düşkün anlamındadır.
İşkembesine düşkün demektir. 

Bu çorbanın yapılışı;






 Malzemeler;
  • 8 su bardağı et suyu (veya tavuk suyu)
  • 2 çorba kaşığı margarin veya tereyağı
  • 1 küçük boy soğan,
  • 1 havuç,
  • 2 adet patates,
  • 1 büyük dolmalık biber,
  • 1 kabak veya 1/4 küçük boy lahana
  • 75 gr kesme makarna (6 çorba kaşığı), (Yüksük makarna da olabilir.)
  • 3 orta boy domates veya yarım kahve fincanı domates salçası
  • yarım demet maydanoz, yarım demet dereotu ,
  • 2 adet kereviz yaprağı,
  • 2 diş sarımsak,
  • 1 kahve fincanı rendelenmiş gravyer peyniri veya kaşar peyniri.
  • tuz
Yapılışı;

Bir tencereye yağı ve küçük parçalar halinde kıyılmış soğan, tavla zarı büyüklüğünde doğranmış havuç,  küçük küçük kıyılmış sarımsak,  maydanoz (kıyılmış),  ince kıyılmış kereviz yaprağı hepsi tencere konularak sürekli karıştırın. Tencerede malzemeleri hırpalamadan 4-5 dakika kavurun. Çorbamıza küçük küçük doğranmış domates veya (bir su bardağı su içinde eritilmiş) salça ilave edilir. Domatesler az erimiş bir hal alıncaya kadar yaklaşık 5 dakika daha kavurun.  Et suyu (tavuk suyu) ve tuzunu ilave edip kaynatın.  

Çorbamız kaynayınca tencereye küçük küp şeklinde doğranmış patatesleri,  küçük küçük doğranmış kabak (veya bir taşım haşlanmış ve küçük doğranmış lahana), ateşte közlenmiş kabukları soyulmuş ve küçük küçük doğranmış dolmalık biber, kesme makarnaları ilave ederek tencerenin kapağını kapatın. 

Çorbadaki sebze ve makarnalar iyice pişene kadar yaklaşık 30 dakika kısık ateşte pişirin. Pişirirken her yemekte olduğu gibi çorbanın yüzeyinde oluşan köpüğü, çorbaya karışmadan, bir kevgir ile alın ki yemeğe acılık vermesin. 

Çorbaya ince kıyılmış dereotunu katıp bir taşım daha kaynatın. Kaşar veya gravyer peynir rendelenerek  servis yapılır. Üzerine reyhan yaprağı konularak ayrı bir güzellik katılır.
 

İtalyan mutfağına özgü, mısır unuyla yapılan koyu bulamaç ...

Polenta, 
(İtalyanca arpa unu anlamında kullanılır),
İtalyan mutfağına özgü, mısır unuyla yapılan koyu bulamaç.
Romalıların arpa unu, keten ve kişniş tohumundan yaptıkları bulamaç. 
İtalya’nın birçok bölgesinde milli yemek olarak bilinen mısır veya kestane unuyle yapılan bu­lamaç.
 
Polenta;
İyi bir Polenta, İtalyan usulü mısır bulamacı nasıl yapılır. ?

Malzemeler;
250 gr mısır unu
50 gr permesan peyniri
1 litre su, Tuz, Zeytinyağı,

Yapılışı;
Geniş ve kenarları yüksek bir tencerede suyu, tuzu beraber kaynatın. Su kaynadıktan sonra ocağın altını kısın. Bir yandan düzenli olarak karıştırmaya devam ederken öte taraftan da yavaş yavaş mısır ununu ekleyin. Daha sonra tencerenin kapağını kapatıp, 10 dakika kadar pişmeye bırakın. Tencereyi ocaktan indirdikten sonra karıştırın ve tekrar kapağını kapatıp 15 dakika kadar çekmesini bekleyin. Polenta’ yı ya böyle ya da henüz daha sıcakken düz bir zemine döküp şekil almasını bekleyip, dilimleyin. Zeytinyağında kahverengi olana kadar kızartıp servis yapabilirsiniz.

Yukarıdaki tarif Kıbrıs Gazetesinden alınmıştır.


































Kesilmiş ekşi sütten yapılan bir tür rakı ...

Araka, 
Kesilmiş ekşi sütten yapılan rakı. 

"Araki" veya "ariki" sözcüğünden rakı sözcüğü türetilmiştir. Arapçada terleme anlamına gelen "araka", ter anlamına gelen "arak" tan türemiştir. Eski dönemde rakı tutkunlarına "arak-nuş" adı verilmiştir. Aslan sütü olarak da bilinen rakının bu ismi ise, Osmanlı devrinde rakı gügümlerinin üstündeki aslan kabartmalarına dayanıyor.
Pirinç ve şeker kamışından elde edilen bir tür rakıya arak denir.

Kesilmiş süt ' e kesük veya teleme denir. Bunlardan yani kesilmiş sütten yapılan çökelek' e de dolaz denir. Aynı şekilde bu tür kesilmiş sütten yapılan rakıya ise araka denir. Benzer şekilde kesilmiş sütten yapılan peynir' e ise teleme peyniri denir. Bütün mesele sütün kesilmiş olması yani süt kesilince sütün üstünde koyu bir bölüm oluşur. Bu bölüme kesmik denir. 

Ayrı bir anlam ifade eden araka kelimesi ise rumcada, İri taneli bezelye demektir. Eski osmanlıcada ise arak anlamı için aşağıdaki manalar ifade eder. Böylece araka kelimesinin araka ile ilişkisi ortaya çıkar.

Arak;
Ter, rutubet.
Dağdaki yol.
Çukur.
Deve izleri.
Sıra sıra olan şey.
Zenbil.
Menfaat, sevab, karşılık.
Süt.


Yaprak ve dallarında su biriktiren bitkilere verilen ad ...

Sukkulent, 
(Succulent).
Gövdesi etli ve sulu bir bitki türü.
Yaprak ve dallarında su biriktiren bitkilere verilen ad. 


Sukkulent bitkinin en önemli özelliği gövde ve/veya yapraklarında su biriktiren bitkilerdir. Buna en güzel örnek kaktüslerdir ve bütün kaktüsler sukkulent bitkidir.


Kaktüsler ve diğer sukkulentler sıcak havayı sever. 
Yazın sıcaklığın 40 santigrad dereceyi geçmemesine dikkat edilmelidir. Yüksek ısılarda büyüme durur. Kaktüsler kışın soğuğa dayanıklı olur. Tropikal bölge kaktüsleri ise kışın 15 santigrad derecenin altına düşmemesi gerekir. Az da olsa ara sıra su verilmelidir

Sukkulentlerin ve kaktüslerin barındırıldıkları ortam kapalı ise biriken rutubet, böceklerin ve akarların türemesine uygun ortam yaratır. Böylece mantar oluşumları için zemin hazırlar. Mantarlar, sukkulent bitkilerde yaprakların ve gövdenin çürümesine, erimesine neden olurlar. Bir çok kaktüs türünde aynı sonuçlar görülür. Çürüme ve erimeler bazen bitki gövdesininden bazen de kökten başlar. Daha sonra bitkinin bütün gövdesini sararak bitkiyi yok eder. 


Sukkulent bitkiler genel olarak doğadaki ortamlarında nemli havaya pek alışmamışlardır. Bu nedenle esas ortamına uygun yetiştirilmelidir.

Kaliteli bir kahve cinsi. ..

Robusta,
Arabika,
Brezilya, Guatemala ve Kenya' da yetiştirilen kahve ağacının yetişme süresi 3-5 yıl arasında değişir. Kahve ağacının meyvesine kahve kirazı denir. Kahve kirazı meyvesinin ( Coffee Cherry ) kabuğunun soyulmasıyla kahve elde edilir. Normal şartlarda, olgunlaşmış olan meyveler kırmızı renk alır ve iki kahve çekirdeğine sahip olurlar. 500 gr. kavrulmak üzere hazırlanan kahve elde için, tahminen 2 kg. kahve kirazına ihtiyaç vardır. 

Kalite olarak ikinci sırada olan robusta kahve cinsi daha asidik olup, sindirimi daha zordur. En kaliteli kahve arabikaya göre sert içimli olan ve fiyatıda daha ucuz olan bir kahve türüdür. İtalyan espresso kahvelerin de genelde robusto kahve çekirdekleri kullanılmaktadır.   

Düşük kaliteli olmayan bu kahve türünde sadece tadı acıdır. Yani içimleri açısından, Arabica daha hafif ve aromatik iken, Robusta daha acımsı ve daha az lezzetlidir.
Arabica, dünyada en yaygın kahve ağacıdır. Arabica, yetişmesi daha zor, parazitlere ve ısıya daha dayanıksızdır. Ancak elde edilen ürün daha kaliteli olduğu için yaygın olarak yetiştirilmektedir. Robusta daha nemli, sıcak bölgelerde de yetiştirilebilir ancak ürünü daha kalitesizdir. Aralarındaki en önemli fark ise Arabica çekirdekleri %1-2, Robusta çekirdekleri ise % 2-5 kafein içerirler.

Ters, huysuz, inatçı. ..

Yanaz,
Pahal, 
Aksi, ters.
Ters, huysuz, inatçı. 
Şımarık. 
Geveze. 
Cılız, hastalıklı.
İnatçı, aksi, huysuz, 
Kavgacı.

Gemilerde ve yapılarda yatay kollarla ve bir kaç kişi tarafından çevrilen bocurgat. ..

Irgat,
(İng. windlass ).
Vinç, 
Bocurgat, 
Çıkrık,

Gemilerde ve yapılarda yatay kollarla ve birkaç kişi tarafından çevrilen bocurgat.
Kayık çekmekte kullanılan (T) harfini andıran ağaç ı.
Gemilerde demir zincirini toplamak için ve binalarda bazı ağır şeyleri kaldırmak için zincirlerle çevrilmiş, ufki bucurgat.

Diğer anlamları:
Irgat (Rumca). 
Tarım işçisi, Rençper.
Yapı işçisi.

Tarım veya inşaat işçisi. 
Gündelikçi,
Amele, işçi.

Judo ve karatedeki en üst derecelere verilen ad ...

Dan (Rank).
Rütbe, 
Kyu,

Dan ve Kyu rütbeleri kemer rengi veya kemer üzerinde çizgiler ile gösterilir.

Modern güzel sanatlar ve dövüş sanatlarında sıralama düzey belirleme için kullanılan Japon işareti olan bir sıralama sistemi vardır. Başlangıçta Edo döneminde bir Go okulunda icat edilmiştir. Bu sistem Kano Jigorō, judo kurucusu ve daha sonra diğer Doğu Asya ülkeleri tarafından dövüş sanatlarında kullanılmaya başlandı.  

Modern Japon savaş sanatlarında, dan rütbe sahipleri genellikle, siyah bir kemer takıyorlar. Daha yüksek rütbeli olanlar da kırmızı-beyaz ve kırmızı kemer giyebiliyorlar. Dan Karakteri adım veya dereceli anlamında Japon kullanılan ve yaygın bir derece ile eş tutulur. Çince karakter kökeni, "faz" anlamında kullanılır. Dan rütbesi sık olarak alt rütbe sisteminde Kyu Rütbesi, ile birlikte kullanılır.

Muş ilinde bir göl ...

Akdoğan,
Hamurpet (Akdogan), 
Küçük Hamurpet (Seki),
Gaz (Kaz)
Haçlı (Bulanık) Kazan,  

Hamurpet (Akdoğan) Gölü
Büyük Hamurpet:
Varto ilçesinin  kuzeybatısında Hamurpet dağlarının batısında yer alır. Muş'un önemli göllerinden olan Akdoğan (Hamurpet) Gölü, hamurpet dağının üzerindedir. Muş' un Varto ilçesine 25 km. uzaklıktadır. 2149 Rakımda ve 21 metre derinliğindedir. Yüzölçümü 1088 km2’dır. Gölün her tarafı dik kayalarla çevrilidir. Derinliği küçük göle nazaran aha az olduğundan yeşil renktedir. Kaynak ve kar suları ile beslenir. Kış aylarında donar, su seviyesi tüm yıl boyunca pek değişmez. Gölde bol miktarda aynalısazan balığı ile Ördek, kaz, turna ve kunduz da bulunmaktadır. Gölün bulunduğu alan volkanik özellikler taşımaktadır. Fazla olan suyu yakınından geçen İskender çayına boşaltır. 

Gölde sazan ve alabalık yaşamaktadır. Göl çevresinde ise ördek, kunduz ve turna gibi av hayvanları yaşamaktadır.

Küçük Hamurpet (Seki) gölü;
Küçük Hamurpet Büyük Hamurpet gölünün yaklaşık 300 m kadar güneyinde ve 2173 rakımda küçük dairesel bir yapısı vardır. Gölün alanı 149 km2 dir. 47 metre derinlikte olduğundan mavi bir görünüme sahiptir. Dipten Büyük Hamurpet’e akıntısı bulunmaktadır.

Muş ili sınırları içinde kalan diğer göller:   
 
Haçlı (Bulanık) - Kazan Gölü
İlin güneydoğusunda Bulanık ilçesinin güneyindedir. Göl adını güneyindeki Haçlı Köyünden almıştır. Göl Bulanık adını ise suyun genellikle bulanık oluşundan almıştır. Bir lav seti gölüdür. Haçlı gölü de kuzeyindeki Kızkopan volkanının yükselmesi ile oluşmuştur. Yüzölçümü 10 km2 kadardır. Gölde derinlik 7 m. aşmaz. 
 
Haçlı Gölü güneybatıdan akan Şeyhtokum Deresi ile birkaç kaynaktan beslenir. Gölün su düzeyi bütün yıl boyunca hemen, hemen aynı kalır. Kışın donduğunda göl sathında yürünebilmektedir. Gölde alabalık ve aynalısazan bulunmaktadır.

Gaz (Kaz) Gölü
Malazgirt ilçesine bağlı Aktuzla Bucağının yakınlarındaki bu göl Karstik bir göldür. Gölün suyu tuzlu ve acıdır. Derinliği azdır. Kenarları sazlıktır. 
 
Bu nedenle ilkbaharda burası göçmen kuşların akınına uğrar. Kaz, ördek, su tavuğu en çok rastlanılan hayvan türleridir.




















Kaynak: http://www.musilozelidaresi.gov.tr/

Bir aygıtın ya da bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim ...


Şema, (Fr. schéma, İng. schema).

Bir aletin, bir aracın veya bir biçimin ana çizgilerini gösteren çizim. 

Bir edebiyat eserinin, bir tasarının planı.

Kavramlar ya da değişkenler arasındaki önemli ve temel ilişkileri belirten biçimsel bir örnek.

Kale, hisar ...

Kirman,
Hisar, 
Kale (Arapça Galeğet).
Kermen, Germen,
İstihkam
Kale, germen, hisar.
Müstahkem mevki,

Bir şehri de içine almak üzere, daire şeklinde de tahkim edilmiş bir bölge.

Bir şehrin veya önemli bir yerin korunması için taştan yapılmış, yüksek duvarlı ve kuleli, çevresinde hendekler bulunan küçük kale, kermen, germen.

Diğer anlamlarında ise;
Elde yün eğirmeye yarayan araç.
Sonbaharda biçilen ot, güz çimeni.
Elde yün eğrilen alet. (Kirman-kirmen-girmen-eğirmen). 
Güzün sulu çayırlık yerlerde yetişen körpe çimen.
Topaç. 
Yün, iplik eğirmeye yarayan araç.
İran'da bir eyalet ve bu eyaletin bugünkü merkezi. 

İnce talaş ...


Reze,
İnce talaş, 

Marangozhanelerde ahşap, tahta işleri ile çalışılırken testere, bıçkı veya hızar ile kesip biçilen tahtalardan bu işlem esnasında dökülen ince parçacıklardır. Genel anlamıyla talaş olarak bilinir. Ancak ince, toz partiküller halinde olanına reze denir.  Testere ile biçilen veya rende, matkap, törpü vb. araçlarla işlenen bir şeyden dökülen kırıntıların ince olan kısmına yani talaşın incesine reze denir. İnce Talaş, Kaba Talaş, Orta Boy Talaş olmak üzere kısımlara ayrılır. Bunlardan ince talaşa reze denmektedir.

Reze, Arapça Rezze,
Kapı menteşesi anlamında da kullanılmaktadır.

Dağ nanesine verilen ad ...


Yarpız, Yarpuz, (mentha pulegium).
Yarpuz, (Fr. Origan, marjolaine, İng. Punnyroyal).
Filiskin (Rumca).
Dağ nanesi,
Pülüskün,
Yabannanesi.
Yabani nane.
Kır nanesi,
Majoran,
Çay kenarlarında biten kokulu bir bitki.
Ballıbabagillerden bir bitki. Leylak rengi-pembe taçyapraklı Çiçekleri halka halka, kısa saplı nane türünden, tüylü, güzel kokulu bir bitkidir.

Eskiden Romalılar, Yunanlılar tarafından yemeklerde kullanılmıştır. Eski Yunanlılar bu bitkiyi şaraplarında tatlandırıcı olarak kullanmışlardır. Şifalı otlar içinde sayılır. Bayılma, gaz, gut, safra ve hepatit hastalıklarının tedavisinde kullanılmıştır. Bitki suyun kaynama noktası altında demlenerek çay olarak kullanılır.

Antalya yöresinde çorbası yapılır.

Yarpızlı Çorba
Malzemeler: Darı(mısır), yarpız (dağ nanesi), yoğurt, tuz.
Yapılışı: Tencerede kaynayan suyun içine yarma dökülüp pişirilir. İçine kıyılmış yarpız atılır. Biraz daha piştikten sonra ya da ayranlı olarak yenilir.

Antalya yöresine özgü, daha çok pekmezle yapılan ve "çivirdik" de denilen bir tatlı ...

Kirkitle,
Çivirdik,

Susam ve pekmezin uyumuyla, sadece bir kere denemeniz gereken güzel bir tat. Kışın çok soğuk günlerde yapılan bir tatlı çeşididir.
Kavrulmuş susamın, pekmez, bal veya şeker ile kaynatılması ile yapılan, soğuyunca kırılarak yenen bir yiyecek.

Bal, şeker veya en çok da pekmez ile yapılır. Kavrulmuş susam, ısıtılıp kaynayan pekmez içine atılıp karıştırılır. Bir kap içine dökülür, pencerenin dışına konularak soğumaya bırakılır. Soğuyunca iyice sertleşen kirkitle(çivirdik) kırılarak yenilir.
 

Antalya Mutfağına has çorbalar, börekler, yemekler ve tatlılar;
 
Tarhana Çorbası
Malzemeler: 1 su Bardağı Tarhana, 8 su bardağı normal su veya et suyu, 1 yemek kaşığı domates salçası, 1 su bardağı haşlanmış nohut, 1 su bardağı yeşil mercimek, 1 baş Sarımsak, 2 yemek kaşığı tereyağı, 2 yemek kaşığı zeytinyağı, ½ adet Limon, 2 tatlı kaşığı tuz.

Yapılışı: Ezilmiş ve suda erimiş tarhanayı tencereye koyunuz. Üzerine azar azar 8 bardak suyu ve salçayı koyup karıştırınız. Orta ateşte su kaynayıncaya kadar karıştırınız. Kaynayan çorbaya haşlanmış yeşil mercimek ile nohutları, tereyağını, limon suyunu, tuzu katınız. Yaklaşık 10 dakika karıştırarak kaynatmadan sonra kavrulmuş sarımsak dilimlerini ekleyip, ocağın altını kapatınız.

Kekikli Çorba (Yayla Çorbası)
Malzemeler: Süt, bulgur, nohut, kekik, yoğurt ve sarımsak.

Yapılışı: Tencereye nohut, bulgur, süt ve kekik konup pişene kadar kaynatılır. Tuz, sarımsak ve yoğurt konularak, terbiye yapılır.

Göce Çorbası (Alaçorba) Malzemeler: Fasulye, nohut, bulgur, börülce, mercimek, yağ, tuz, salça, biber.

Yapılışı: Tüm malzemeler önce az bir suda bir taşım haşlanır ve sonra tekrar su, yağ, tuz, salça ve biber ilave edilerek yumuşayana kadar kaynatılır.

Yarpızlı Çorba
Malzemeler: Darı(mısır), yarpız (dağ nanesi), yoğurt, tuz.

Yapılışı: Tencerede kaynayan suyun içine yarma dökülüp pişirilir. Içine kıyılmış yarpız atılır. Biraz daha piştikten sonra ya da ayranlı olarak yenilir.

Yarma Tarhana Çorbası
Yapılışı: İyice ayıklanan beyaz buğday bulgur büyüklüğünde değirmende çekilir. Yarma adı verilen kırılmış buğday yağı alınmış ayran ile kazanda pişirilir. Kıvama gelince indirilip parça parça bez üzerine konularak güneşte kurutulur ve bez torbalarda saklanır. Tarhana Kışın çok soğuk günlerde bir gün önceden ıslatılmış fasulye, nohut ile birlikte içi su dolu bir tencereye konularak iyice pişirilir. Üzerine kavrulmuş tereyağına kırmızı acı biber ilavesiyle servis yapılarak yenir. Soğuk kış günlerinin vazgeçilmez yemeğidir.

Domates Cilvesi

Bir tencereye soğan, domates, patlıcan, biber doğranır yağ, pirinç ve tuz ilave edilerek kavrulur. Ateşten indirilmesine yakın sarımsak, nane, fesleğen konur. Sıcak olarak servis yapılır.

Burani
Zeytinyağlı ıspanak yemeği. Limon ve yoğurt ile soğuk yenir.

Testi Kebabı(Kaynama)
Testinin içinde çok az suyla pişen ettir. Haşlanmış keçi eti içersine pirinç koyularak da yenilir. Diğer adı kaynamadır.

Alafaşı
Doğal otlardan yapılan bir yemek türüdür. Ilibada, ebegümeci veya buna benzer tarla bitkileri toplanır, yıkanıp temizlenerek ince ince kıyılır. Daha önceden hazırlanmış bulgur veya pirinç, zeytinyağı, kırmızıbiber, domates veya salçası, kıyılmış soğan ve tuz ile kavrularak üzerine su eklenir ve pişirilir.

Borana
Haşlanmış yumurtalar sarımsaklı yoğurda doğranır. Üzerine yağ, toz biber ısıtılarak dökülür.

Softalar Aşı
Bolca doğranan kuru soğan yağda iyice kavrulur, su ilave edilerek kaynatılır, içine ufalanmış yufka ekmeği bulunan tabağın üzerine kavrulmuş soğanlı su dökülür. Sonra da üzerine limon sıkılarak sıcak sıcak yenilir. Tencerede kaynayan su içerisine yumurta kırılarak da yenilmektedir.

İlibada (Labada) Aşı
Kışın kırlardan toplanan labada otu bulgur ve yağ ilavesiyle birlikte kavrulur. Pilav haline gelince ateşten indirilerek sıcak sıcak yenilir.

Piyaz
Malzemeler: Çandır fasulye (500 gr) Sos: Tahin (1 kahve fincanı), sarımsak (ezilmiş 5-6 diş), zeytinyağı (2 kahve fincanı), limon suyu (1 adet), sirke (1 kahve fincanı), tuz ( 1 tatlı kaşığı), su (2 çay bardağı),
Üst Malzemeler: Haşlanmış yumurta (4 adet), domates (3 adet), yeşilbiber (6 adet), kuru soğan (4 adet), maydanoz (1/2 demet), kırmızı pul biber, karabiber ve tuz.

Yapılışı: Haşlanmış fasulyeleri yayvan servis tabağına koyunuz, üzerine yukarıda belirtilen sos malzemelerini karıştırarak dökünüz. Salatayı, kabukları soyulmuş ve küp küp doğranmış domatesleri haşlanmış ve dörde bölünmüş yumurtaları ayıklanmış ve yıkanıp ince kıyılmış yeşilliği ve baharatları ekleyerek süsleyiniz.

Hibeş
Malzemeler: 1 su bardağı tahin, 3 diş sarımsak, 1 tatlı kaşığı kimyon, 1 tatlı kaşığı acı kırmızıbiber, 1 çay kaşığı tuz, 2 limonun suyu, 1/2 su bardağı su.

Yapılışı: Tahin dövülmüş sarımsak, kimyon, acı kırmızıbiber ve tuz ile karıştırılır. Limonsuyu azar azar eklenip iyice yedirilir. Boza kıvamına gelene kadar su ilave edilir. Tabaklara servis yapıldıktan sonra zeytinyağında hafif kızartılmış acı biber ilave edilir. Meze olarak yenir.

Su Böreği
Bir kilo un ve 12 yumurta su katmadan yoğrulur. Yufka açılır.Kızgın suda haşlanır. Haşlanan yufkalar tepsiye serilir. Soğan, maydanoz, nane, keş (çökelek), kıyma yağla kavrulur, yufkaların arasına serilir. Ocakta üzerine sıvıyağ gezdirilerek kızarıncaya kadar pişirilir.

Tepsi böreği
Maydanoz, ıspanak, soğan gibi sebzeler ince ince doğranır. Keş (çökelek) tuz, nane, biber ile karıştırılır. Yağlanmış tepsiye iki kat yufka içine hazırlanan içten konularak bir yufka daha serilir. Bu işlem bir kez daha tekrar edilerek pişirilir.

Kapama
Yufka kalınca açılır, arasına çökelek, maydanoz, serilerek birbiri üzerine kapatılır. Saç üzerinde pişirilir, pekmez veya balla yenir.

Bastarya (Babacana)
Mısır unu ile yapılan ıspanaklı börek.

Kabak Tatlısı
Malzemeler: 1,5 kg balkabağı, toz şeker (3 su bardağı), tahin (1 çay bardağı, ceviz içi (1 çay bardağı)

Hazırlanışı: Dilimlenmiş balkabağını tencereye koyulup üzerine şeker gezdirilerek 24 saat bekletilir. Sonra ateşe konup kaynayınca altı kısılarak kaynamaya bırakılır. Suyunu çekmeye yakın altı kapatılır. Soğumuş kabakları servis tabağına aktarılıp üzerine tahin gezdirilir, dövülmüş ceviz ile süslenir.

Kıvrım (Sarıburma) Un içine sıvıyağ, yumurta ve süt katılarak kulakmemesi yumuşaklığında yoğrulur. Biraz nişasta ilavesi ile senitte yufka şeklinde açılır. Bütün yüzeyine ceviz, susam, fıstık, badem, toz tarçın ve toz şeker karışımı ekilerek oklavaya sarılır. Iki ucundan ortaya doğru itilerek kırışık bir durumda ortaya toplanır. Sonra oklavadan sıyrılarak bir tepsiye içten dışa doğru dizilir. Üstüne eritilmiş bol tereyağı ilavesi ile mümkünse kor haline gelmiş közde, bir saçın altında veya fırında kızarana kadar pişirilir. Sıcakken üzerine önceden hazırlanan soğuk şerbet dökülüp dinlendirildikten sonra ikram edilir.

Pelize Önce şekerli su kaynatılır. Ayrı bir kapta suyla karış­tırılmış nişasta kaynayan suya karıştırılarak ilave edilir. Muhallebi kıvamına gelene kadar pişirilip ocaktan indirilir. Üstüne eritilmiş tereyağı dökülür.

Kirkitle (Çivirdik)
Kışın çok soğuk günlerde yapılan bir tatlı çeşididir. Bal, şeker veya en çok da pekmez ile yapılır. Kavrulmuş susam, ısıtılıp kaynayan pekmez içine atılıp karıştırılır. Bir kap içine dökülür, pencerenin dışına konularak soğumaya bırakılır. Soğuyunca iyice sertleşen kirkitle kırılarak yenilir.

Bestel (Pestil-Incir Reçeli)
Taşağıl Kasabası'nın ve yakın köylerinin en meşhur yiyeceklerindendir. Maya ya da Amat yemişi olarak adlandırılan incir çeşitleri tam olgunken toplanıp kurutulurlar. Kurutulmuş incirler üst üste getirilip küçük deste yapılıp keskin bir bıçak ile ince ince doğranır ve kaynamakta olan şerbetin içerisine atılır. Büyük ağaç bir kepçe ile hafif ateşte sık sık karıştırılarak pişirilir. Sonra içerisine kavrulmuş susam, yerfıstığı, ceviz ve karanfil konulur. Yeterli kıvama gelince ateşten indirilir. Soğuyan bestel içi sırlı toprak testilere doldurularak saklanır. Yaz ve kış günlerinde yufka ekmeği arasına konularak yenilir. Yörede içi bestel dolu olan dürüme (Bestelli tomaç) denir. Zamanımızda incir ağaçlan azaldığı için yapımı azalmaktadır.

Kölle
Buğday, kuru fasulye, kuru nohut, kuru bakla, kuru mısır, kaynatılır. Kırmızıbiber, karabiber, tuz eklenir. Üzerine dövülmüş ceviz ve badem, nar ekşisi, limon suyu ve isteğe göre pulbiber, karabiber gibi baharatlar eklenerek yenir. Kölle özel anma günlerine özgü bir yemektir. (Diş köllesi, sünnet köllesi, düğün köllesi)

Keşkek
Iyi kalite buğday iyice temizlenir. Islatılan buğday dibekte kabuğu çıkana kadar, taneler ezilmeden dövülür. Sonra rüzgârda savrularak kabukların tanelerden ayrılması sağlanır. Taneler yel önünde savrularak veya su ile iyice yıkanarak kabuklardan arındırılır. Bol su ile hafif ateşte pişirilir, özleşince ateşten indirilir, sıcak sıcak servis tabağına konulunca üzerine, eritilmiş, kavrulmuş ve içine tercihe göre acı kırmızıbiber konulmuş tereyağı dökülür, yanında et yemeği ile servis yapmak adettir. Keşkek yemeği Antalya merkez ve ilçe ve köylerinde, düğünlerde, mevlitlerde, özel gün yemeklerinin demirbaşıdır.

Girit Göçmen Mutfağı
Yöre Mutfağında baskın unsurlardan biri de kentimize 1924'de mübadele ile gelen Girit Göçmenlerince bilinen tariflerdir. Doğadan çok iyi yararlanan, ağırlıkla bitkisel kökenli beslenmeye dayanan bu mutfağa daha sonra "Akdeniz Tipi Beslenme Tarzı" adı verilmiş ve modern tıbbın önerdiği sağlıklı beslenmenin formülü olmuştur. Aşağıda bu mutfaktan örnekler verilecektir.

Şilofta (Loğusa Çorbası)
Daha çok loğusa kadınlara yapılan bir çorbadır. Mayasız hamur yoğrulup oklava ile açılır ve erişte gibi kesilir. Bu ince parçalar tencerede kaynayan suya atılıp haşlanır ve çorba kıvamına gelince içine şeker atılıp üstüne tarçınlı kızgın yağ dökülür. En üste dövülmüş ceviz ve badem serpilip sunulur. Loğusa kadının sütünü arttırdığına inanılır.

Askolibrus - Kenger (Şevket Bostanı - Şevket-i Bostan - Akkız)
Dikenli bir ottur. Ayıklanmadan önceki haline 'Aladiken' de denir. Yaprakları sıyrılıp kökleri kesildikten sonra elde edilen bitkinin beyaz dalları ahtapot bacaklarını andırır. Dikenleri ayıklanıp yıkanır, uçları yarım parmak uzunluğunda doğranıp kök kısmı da ikiye veya dörde bölünür. Tencerede zeytinyağı dökülüp arzuya göre soğanlı veya soğansız olarak yağda çevrilir. Ister beyaz, istenirse domatesli ve/veya etli pişirilir. Etli tarifte; Zeytinyağında tavuk eti ve soğan kavrulur. Doğranmış Askolibruslar ve su eklenerek beyaz olarak pişirilir. Pişmeye yakın istenirse bir kasede 1-1.5 kaşık un ve 1 limon suyu karıştırılarak terbiye yapılıp biraz daha pişirilir. Haşlanıp salatası da yapılır. Haşlama suyu da içilirse şifalı olduğuna inanılır.

Vruvez (Turp Otu, Hardal)
3 çeşidi vardır. Tatlısı (Qlikovruvez), (Rapanovruvez) az hardallısı ve daha acısıdır ve en acısı da (Prikovruvez)'dir. Haşlanarak salatası yapılır. Ilk iki çeşide limon konabilir ama Prikovruvez'e sadece zeytinyağı konur. Istenirse haşlandıktan sonra süzülüp az yağda çevrilir. Başka bir kapta bol yumurta (1 kg. ota 6 yumurta) çırpılıp üstüne eklenir, kısık ateşte çevire çevire pişirilir. Sonra kapakla ters yüz edilip bu sırada biraz yağ eklenir. Turp otu çiçeklenmeden çıkan filizleri daha lezzetli olur. Tazeleri böyle pişirilirken turp otu kartlaşıp göbeklenmiş haline 'Aştates veya Astaşa' denir ve ya haşlanıp salata yapılarak veya yumurta ile yemeği yapılarak yenir.

Rapanovruvez iç bakla (bakla giliği) ile kaynatılarak salata da yapılır. Önce bakla konur kaynayan suya ve biraz kaynatılır. Sonra güzelce yıkanmış turp otları içine atılıp yumuşayana kadar biraz daha kaynatılır. Limon ve yağ ilavesiyle servis yapılır. Iki türün kökleri yenir ancak Prikovruvez'in kökü yenmez.

Marasa (Malatura, Rezene, Arapsaçı)
Dereotuna benzer kokulu bir ottur. Beyaz köklerinden ayıklanıp yıkandıktan sonra işaret parmağı uzunluğunda doğranır. Soğanla isteğe göre beyaz, domatesli veya etli pişirilebilir. Pişmeye yakın biraz un ve limon ile yapılan terbiye eklenip iki taşım daha kaynatılır. Askolibrus (Şevketi bostan) denen dikenli ot ile birlikte de pişer. Onda Marasa daha sert olduğu için önce konup biraz pişirilir ve aynı terbiye bu türlü yemeğe de yapılır. Marasa kuru fasulye ile de pişirilebilir.

Çulama
Girit Göçmenlerinin önceleri yılın başında bolluk ve bereket dileğiyle yaptıkları bir yiyecek olup, sonraları bütün yıl, özel günlerde yapılmaya başlanmıştır.

Yapılışı: Un, su ve tuzla kulakmemesi yumuşaklığında bir hamur yoğrulur. Içine isteğe göre süt, yumurta da konabilir. Bu hamurdan alınan bezeler açılıp saçta pişirilir. Bir yanda yağlı, büyük bir tavuk haşlanır. Diğer yanda ıslanan pirinç yağda ince kıyılmış soğanla çevrilir. Içine haşlanıp didilmiş tavuk eti, tavuk ciğeri, ince doğranmış havuç, dövülmüş ceviz içi, kabuğu soyulmuş badem, dolmalık çam fıstığı, kuşüzümü, tarçın, pirinç, tuz ve karabiber eklenir ve tavuk suyu katılarak iç pilav hazırlanır. Pilav demlendikten sonra tepsiye aralarına tavuk suyu gezdirilip 3-4 kat yufka serilir ve bu işlem araya iç pilav döşenerek 2-3 kez tekrarlanır. En üstteki kata da iç konur, üstüne de tavuk suyu veya arzuya göre süt gezdirilip fırında pişirilir. Çulama hazır yufka ile de yapılabilmektedir.

Papulena Fava
Bilindiği gibi fava bakladan yapılmaktadır. Giritliler bu bilinen usulde de fava yapmaktadırlar ancak onlar asıl fava bitkisi olan bezelye büyüklüğünde ve şeklinde ancak rengi ondan daha açık papules bitkisini kullanırlar.

Yapılışı: Önce taşı olur diye ayıklanıp yıkanır ve suyu iki kez değiştirilmek suretiyle kaynatılıp asıl suyu konur. Sonra soyulup üstten bir bıçak izi yapılan bir baş soğan favanın piştiği tencerenin ortasına yerleştirilir. Hafif ateşte fava mercimek çorbası gibi yumuşayana dek kaynatılır ve tabağa alınır. Yanında sardalya, ekşili marul veya radika salatası ile yenmesi önerilmektedir.
Bitki tazeyken yeşil yaprakları biraz tuzla ovulup, zeytinyağı ve limonla salatası da yapılır.

Pol(z)araça (Küçük Ayaklar)
Oğlak ayakları küllü kaynar suya yatırılıp etli yeri kalacak şekilde derinin üstündeki tüyleri temizlenir. Diğer yanda bağırsakları, önce dışı ve çöple ters çevrilip içi bol suyla yıkanır. Yıkadıktan sonra bu kez turunç yaprakları ile ovularak temizlenir ve bu işlem güzel de koku verir. Oğlak ayağındaki iki tırnağın arasına bağırsağın ucu sıkıştırılarak dolanır ve ilmek atılarak düdüklü tencereye yerleştirilir. Bir de oğlağın işkembesi temizlenip yemeklik doğranarak buna ilave edilir. Bir büyük soğan, kabuğu soyulup tüm olarak biraz sıcak su ve kokuyu alması amacıyla birkaç tane karabiber ilavesiyle bu yemeğe eklenip haşlanır. Eğer arttıysa kalın bağırsak ve işkembenin yağı Giritlice (K)Nisari (Elek) denen şekilde sıkı sıkı sarılarak tencereye ilave edilir. Diğer bir tencereye yarım ay şeklinde kalınca kuru soğan doğranır içine az zeytinyağı konup kavrulur. Tencerede haşlanan oğlak ayakları ve işkembe biraz salça ilavesi ile kavrulan soğana eklenip üstüne doğranmış bol domates döşenerek kısık ateşte pişirilir. Bu yahniden başka oğlak ayaklarının paçası da yapılır.

Okka Kabağı (Girit Kabağı)
Parmak şeklinde ve büyüklüğündedir.

Yapılışı: Kabuğu soyulmadan ( sadece baş tarafları kesilip ) ikiye ayırmadan ortadan bıçakla kesilir. Bıçağın son bulduğu yerden itibaren bu kez ters yönde kesilir. Bir tabağa hazırlanan dilim peynir, domates dilimleri ve sarımsak dişleri sıra ile kabağın içine döşenerek tuzlanır ve özenle tepsiye dizilir. Başka bir kâseye zeytinyağı, tuz ve kırmızıbiber konup iyice çırpılarak hazırlanan sos kabağın üstüne gezdirilir. Arada bir azaldıkça su ilavesi yapılarak fırında iyice kızartılır.

Okka kabağı etli de pişirilir. Bunun için kabaklar zeytinyağında kızartılıp et haşlanır. Et altta, kabaklar üstte olacak şekilde fırın tepsisine döşenir, en üste kabukları soyulup doğranmış domates ile karıştırılmış biraz salça ve kırmızıbiber karışımı dökülüp en üste tuz ve karabiber ekilir ve fırında veya tencerede pişirilir.

Bir başka tarifte; kabağın birkaç yeri bıçakla delinerek içine sarımsak dişleri sokulur. Bir tencerede zeytinyağında kavrulan soğana doğranmış domates, eklenerek üstüne kabaklar dizilir. Üstüne de beyaz peynir ufalanarak pişirilir.

Yahnera (Karışık ot yemeği)
Kçunades (gelincik), Sarikaça (katırtırnağı), Astates, Asgadates (iğnelik, hanımın iğnesi), deve kengeri ve başka kenger çeşitleri vb. otlarla etli veya etsiz yapılabilir. Etlisinde tencerede önce kuşbaşı et sonra soğan kavrulduktan sonra isteğe göre salça konur veya beyaz olacak şekilde temizlenip doğranmış otlar katılıp kısık ateşte solana kadar pişirilir.Indirmeye yakın önce bir kaşık un ve limon suyu ile terbiye dökülerek bir taşım daha kaynatılarak altı söndürülür.



Kaynak: http://www.goturkey.com/

Osmanlılarda savaşlarda kullanılan köpeklere verilen ad...


Sekson,
Samson,

Sekson eski yunancada savaş köpeği anlamına gelmektedir.
Osmanlılarda savaşlarda kullanılan köpeklere verilen ad.
Yeniçeri ocağının, savaşta kullanılan köpekleri yetiştirmek ve yönetmekle görevli sınıfı.
Yeniçeri ocağının, savaşta kullanılan köpekleri yetiştirmek ve yönetmekle görevli 17. ortasına, Samsuncu ortası denir.

Seksoncubaşı Ağa. 

Samsoncu başı Ağa da denilirdi ve 71. Cemaat Ortasının Çorbacısıdır. Sekson veya Samson, seferde ordugan muhafazasında kullanılar gayet iri ve sarp köpeklerin adıdır ve bu ortanın vazifesi ise bunların beslenmesi ve terbiyesi idi. Merkezleri Tophane sırtlarında idi.

Samson, Sekson, Eskiden savaşta ve avda kullanılmak üzere yetiştirilen çok iri köpek. Yeniçeri ocağı geleneklerine göre Padişahın sekson denilen av köpeklerinin bakımı ve eğitimiyle görevli kişilere seksoncubaşı(samsoncubaşı) denirdi. Köpekler Tophane' deki bir yaylakta eğitilirler ve zaman zaman padişah huzurunda av talimi yaptırırlardı. Seksoncubaşı dış göreve çıktığı zaman 50.000 akçeden az olmayan zeamet alırlardı. Samsoncubaşı yeniçeri ocağının yüksek rütbeli subaylarından sayılırlar ve Zağarcıbaşından sonra Turnacıbaşından önce gelirlerdi. Görevde yükselenler zağarcıbaşı olurdu.




Çankırı yöresinde bir oyun havasına verilen ad ...


Topal koşma,
Çankırı bölgesinde bir oyun havasına verilen ad.
Çankırı yöresinde bir oyun havasına verilen ad.
Çankırı'da bir raks havasına da topal koşma derler.


Sana öğreteyim (Topal Koşma)

Sana öğreteyim de dağdan aşmayı
Bir sen söyle bir ben topal koşmayı

Dağdan dağa aşmayınan yol olmaz
Altın yere düşmeyinen pul olmaz

Bir yiğit de bir dilberi severse
Bir gececik olmayınan dul olmaz


Yiğidin başına gelmedik olmaz
İş başa gelince çekilir böyle

Ben de bildim bahtım olmadığını
Dahi çilelerim dolmadığını

Ellerin beğenip almadığını
Getirdin başına dert ettin felek

Aşık Mümin Meydani - Kastamonu


Çankırının Halk oyunları;
Çift basma, Hora-Horo. 
Alaylar oyunu, Cilt ayak, Çift  basma,
Topal koşma, Üç ayak

Alay -Halay,
Çankırı Zeybeği,
Hacer oyunu, Helisa oyunu,
Kasap, Kaşık oyunu, Kürdün kızı,
Sepetçioğlu Zeybeği ,
Şikirdim,
Topal koşma,
Üç ayak - Halay.

Yunan mitolojisinde savaş tanrısı ...


Ares,
Yunan Savaş tanrısı.

Tanrılar tanrısı Zeus' un Hera' dan doğma oğlu, Aphrodite' in sevgilisi, Eros' la Anteros' un babasıdır. Sözcük olarak yok edici anlamındadır. Ares, savunma savaşını simgeleyen Tanrıça Athena'nın tersine, saldırgan savaşı simgelerdi. Her zaman bir zırh giyer ve silâhlarını yanında taşırdı. 

Aslı Thrakia (Trakya)'dan gelmedir. Atina'da ona ceza mahkemesi tanrısı olarak tapılmışsa da pek sevilmemiştir. Romalılar ise ona Mars demişler ve çok severek tapmışlardır. Bu karşıt durum, Hellen yenilgileriyle Roma yengileri nedenine dayanır. Kan dökmekten hoşlanan bu canavar yapılı tanrı Aphrodite’den doğma çocukları Deimos (korku), Phobos (dehşet), Eris (ara bozma) ve Enya (öldürme)’nın yardımlarıyla dövüşür. En sevdiği hayvanları ise köpek ve akbabaydı.

Ares ile ilgili öykülerin az olması onun pek sevilmediğini gösterir. Bu kana susamış tanrı, adının geçtiği öykülerde genellikle yenilir. Athena’nın zekâsının her zaman kendi kaba gücünden baskın çıkması nedeniyle de Athena’ dan nefret eder. Atina Aeropagosu Ares’ e adanmıştır. Ares ve Afrodit, Kadmos ile evlenen Harmonia'nın anne ve babasıydılar. Kadmos'un Thebai'yi kurarken öldürdüğü canavar, diğer birçok canavarlar gibi, Ares'in oğluydu.

Tıpta, yüzdeki kırışıklıkların giderilmesi için kullanılan yılan zehiri ...

Botoks, Botox, (Botulinum toxin),
Tıpta, yüzdeki kırışıklıkların giderilmesi için kullanılan yılan zehiri. Halk arasında Botulinum toksini yılan zehiri olarak bilinmektedir.  Özünü Clostridium botulinum oluşturduğu proteindir. Bakteriden elde edilen tıbbi bir maddedir. Yüzdeki kırışıklıkların giderilmesinde kullanılır. Nörolojik hastalıkların tedavisinde de yaygın olarak kullanılmaktadır. 
Clostridium botulinum adlı bakteri tarafından salgılanan bu proteine Botoks denir. 

Bu madde özel iğneler aracılığıyla yüzün sorunlu bölgesinde kas içine verilir, kaslara olan elektriksel iletiyi bloke ederek, uygulanan bölgedeki kasın fonksiyonunu geçici olarak azaltır veya yok eder. Kas fonksiyonunu kaybedip kasılamayınca, üzerindeki ciltte oluşan kırışıklıklar da azalır. Botoks maddesi çok ince uçlu özel iğneler ile birkaç noktadan kas içine enjekte edilerek uygulanır.

Tıpta kullanımı çok yaygın olup, strabismus, blefarospazm, tortikoliz ve tetanoz tedavisinde ve plastik cerrahi ile kozmetik alanında da 2002 yılından beri özellikle yüzdeki kırışıklıkların giderilmesinde kullanılmaktadır. Aşırı terleme hastalarında ve reyno fenomeni tedavisinde de kullanılmaktadır.

Ticari ismi ABD'de Myobloc, AB'de ise Neurobloc'tur.
 
 

Satrançta bir değerlendirme ve klasman sistemi ...


ELO,

Satrançta bir sıralama, derecelendirme sistemidir.
Satranç sporcularının oyun gücünü gösteren ve FIDE tarafından hesaplanan uluslar arası puan türüdür. İsmini Arpad Elo' dan alır. 

Satranç ve Go gibi iki kişilik oyunlarda izafi yetenek düzeylerini ölçmek için kullanılır. Benzer bir amaçla, kimi çok oyunculu bilgisayar oyunlarında da kullanılmaktadır.


Günümüze kadar en yüksek ELO' ya ulaşan kişi Garry Kasparov' dur ve derecesi 2851' dir. Kasparov 2005 yılında satrancı bıraktıktan bir yıl sonra elo derecesi aktif elo listesinden çıkarılmıştır.

Türkiye'de ise ulusal düzeyde geçerli olan UKD  (Ulusal Kuvvet Derecesi) sistemi de ELO ile birlikte kullanılmaktadır. ELO, Dünya Satranç Federasyonu (FIDE) tarafından kullanılan rating sistemidir.

UKD puanı alabilmek için UKD hesaplamalarına dahil resmi TSF turnuvası' nda oynamanız gerekmektedir. Toplam 9 oyun sonunda UKD' ye sahip olabilirsiniz.

ELO' ya sahip olabilmek daha zordur. ELO hesaplarına dahil turnuvalarda toplam 9 ELO' luya karşı maç yapmalı ve belli bir performansın üzerinde başarı göstermelisiniz.

Satranç oyununun ana kuralları;

Madde 1: Satrancın Esasları

1.1. Satranç oyunu, ‘Satranç Tahtası’ diye adlandırılan kare şeklinde bir alan üzerinde iki rakip arasında taşları sırayla oynatılmasıyla oynanır. Oyunu beyaz taşlarla oynayan oyuncu başlatır. Rakibi hamlesini yapmış olan taraf ‘hamlede’ dir.

1.2. Her iki tarafın da amacı, rakip şahın, kurallara uygun bir hamleyle, tehdit altında olmaktan kurtulması mümkün olmayana dek rakip şaha saldırmaktır. Bunu başaran taraf rakibini ‘ Şah-Mat’ yapmış demektir ve oyunu kazanır.

Oyuncunun ; şahını tehdit altında bırakmasına, tehdit altına sokacak hamle yapmasına ve rakibinin şahını kapmasına izin verilmez. Mat olan taraf oyunu kaybeder.

1.3. Her iki taraf için de Şah-Mat yapmak mümkün değilse oyun berabere biter.

Madde 2: Tahta Üzerinde Taşların Başlangıç Konumu

2.1. Satranç tahtası çizgili 64 (8x8) eşit kareden oluşur ve kareleri sırayla açık (beyaz) ve koyu (siyah) renktedir.

Satranç tahtası iki rakip arasına beyaz renkli köşe karesi sağ tarafta olacak şekilde yerleştirilir.

2.2. Başlangıçta bir taraf 16 adet açık renkli (beyaz), diğer taraf 16 adet koyu renkli (siyah) taşa sahiptir. Bunlar:
Bir adet beyaz şah
Bir adet beyaz vezir
İki adet beyaz kale
İki adet beyaz fil
İki adet beyaz at
Sekiz adet beyaz piyon

Bir adet siyah şah
Bir adet siyah vezir
İki adet siyah kale
İki adet siyah fil
İki adet siyah at
Sekiz adet siyah piyon





2.3. Başlangıç konumu şöyledir:

2.4. Sekiz dik sütuna ‘dikey’ (file), sekiz yatay satıra da ‘yatay’ (rank), köşe köşeye değen aynı renkte karelerin oluşturduğu hatta ise ‘çapraz’ ya da ‘diyagonal’ (diagonal) denir.

Madde 3: Taşların Hareketleri

3.1. Hiç bir taş aynı renkte başka bir taşın bulunduğu bir kareye gidemez. Eğer bir taş rakip bir taşın olduğu kareye giderse, rakip taş yenmiş olur ve tahta dışına çıkar. 3.2-3.8 maddelerinde tarif edilen hareketlere göre rakip taşı yeme imkanı varsa, yiyecek olan taş bu kareye saldırıyor demektir.

3.2. Fil bulunduğu karenin çaprazlarında herhangi bir kareye gidebilir.

3.3. Kale bulunduğu karenin dikey ve yataylarında herhangi bir kareye gidebilir.

3.4. Vezir bulunduğu karenin dikey, yatay ve çaprazlarında herhangi bir kareye gidebilir.

3.5. Fil, kale veya vezirle bu hamleler yapılırken, hamle yolu üzerinde bulunan bir taşının üzerinden atlanamaz.

3.6. At yatay, dikey ya da çapraz yönde olmamak şartıyla bulunduğu kareye en yakın karelerden birine gidebilir. Madde 3.1 göz önüne alındığında, hamlesini yapan bir at bitişik karelerden geçmiyor sayılır.

3.7. 

a)Piyon bulunduğu dikeyde önündeki boş kareye doğru ilerler, ya da,

b)İlk hareketinde, (a) paragrafında yazdığı gibi bir kare ilerleyebilir veya bulunduğu dikeyde önündeki her iki karenin de boş olması şartıyla iki kare ilerleyebilir, ya da

c)Yan dikeyde bir önünde bulunan (ön çaprazda) rakip taşı yiyerek bu kareye gidebilir.

d) Bir piyon ilk hareketinde iki kare ilerleyip rakip piyonla yan yana gelirse, rakip piyon bu piyonu sanki bir kare ilerlemiş gibi kabul ederek yiyebilir. Bu hak sadece ilk defasında, yani iki kare çıkışı yapılır yapılmaz geçerlidir, bu harekete ‘geçerken alma’ (en passant) denir.

e) Bir piyon bulunduğu ilk konumdan ilerleyerek son sıraya (rakibin ilk yatayı) vardığında, aynı hamlenin bir parçası olarak aynı renkte bir vezir, veya bir kale, veya bir fil, veya bir at ile değiştirilir. Oyuncunun tercihi daha önce yenmiş olan taşlarla sınırlı değildir. Bu piyon hareketine ‘terfi’ denir ve yerine konan taş kurallara uygun olarak derhal devreye girer.

3.8. Şahın iki türlü hareketi vardır.

a) Bir veya daha fazla rakip taş tarafından tehdit edilmeyen komşu karelere gidebilir.

Veya

b) Rok.


Bu şahla aynı sırada bulunan aynı renkli kalenin ortak hareketidir. Bu iki taşın hareketi tek bir hamle sayılır; şah bulunduğu kareden kaleye doğru iki kare ilerler ve ardından kale şahın üstünden atlayarak bir kare yanına (komşu kareye) konarak yapılır.

1) Rok yapma hakkı aşağıdaki durumlarda yoktur :

a) Şah daha önce oynamışsa, veya

b) Rok yapılmak istenen kale ile daha once hamle yapılmışsa.

2) Şu durumlarda rok yapmak geçici olarak mümkün değildir:

a) Şahın durduğu, rok atarken geçeceği veya rok attığında gideceği kareler rakip taşlarca tehdit ediliyorsa, ya da

b) Rok atılacak kale ile Şah arasında herhangi bir taş varsa.

3.9 Şah ; eğer rakip taş ya da taşlar tarafından tehdit ediliyorsa,- bu taş ya da taşlar kendi şahını tehdit altında bırakacağı için hamle yapamıyor olsalar bile - şah çekilmiştir. Oyuncular şahlarını tehdit altında bırakacak ve tehdit altına sokacak hamle yapamazlar.

Madde 4: Taşların Oynatılması

4.1. Hamleler tek elle yapılmalıdır.

4.2. Önceden niyetini belli etmek şartıyla (örneğin ‘düzeltiyorum’ veya ‘j’adoube – jadob’ diyerek) oyuncu bir ya da daha fazla taşı düzeltebilir.

4.3. Madde 4.2.’de açıklanan durum hariç, sıradaki oyuncu bilerek

a) Bir veya birden fazla kendi taşına dokunmuşsa, oynayabileceği ilk dokunduğu taşı oynamalı ; ya da

b) Bir veya birden fazla rakip taşa dokunursa, alabileceği ilk dokunduğu rakip taşı almalıdır, ya da

c) Hem kendi hemde rakip taşa dokunduysa , kendi taşıyla rakip taşı almalı,eğer bu kuraldışı ise , oynanabilecek ya da yenebilecek ilk dokunduğu taşı oynamalı ya da yemelidir. Hangisine önce dokunduğu belli değilse oyuncunun öncelikle kendi taşı dokunulmuş sayılır.

4.4. 
a) Eğer oyuncu şah ve kalesine bilerek dokunmuşsa bu kaleyle mümkünse rok atmalıdır.

b) Eğer oyuncu bilerek kalesini ve sonra şahını tutmuşsa bu hamlede bu yöne rok atamaz ve madde 4.3.a uygulanır.

c) Eğer oyuncu, rok atma amacıyla, şaha ya da şah ve kalesine aynı anda dokunursa, ama bu yöne rok atılması kuraldışı ise ,oyuncu şahıyla,diğer tarafa rok atmak dahil,kurallara uygun hamle yapmak zorundadır.Eğer şahın kurullara uygun hamlesi yoksa,oyuncu istediği hamleyi yapmakta serbesttir.

d) Eğer bir oyuncunun piyonu terfi ederse,terfi edecek taş seçimi ,terfi edecek kareye taş dokunduğunda kesinleşir.

4.5. Dokunulan taşların hiçbiri oynanamıyor ya da yenemiyorsa, oyuncu kurala uygun herhangi bir hamle yapabilir.

4.6. Bir taş kurallara uygun bir hamle olarak ya da bir hamlenin kısmı olarak bir kareye bırakılmışsa bu taş başka bir yere oynanamaz. Hamle, madde 3’de belirtilen şartlar yerine getirildiğinde yapılmış olur.

a) Rakip taşın alınması sırasında , alınan taş satranç tahtası dışına çıkarılırsa ve oyuncu,kendi taşını yeni karesine bırakırsa,alınan taşı elinden bırakmıştır.

b) Rok atılırken, eğer oyuncu kaleyi biraz once şahın geçtiği kareye bırakırsa; eğer oyuncu şahı elinden bırakmışsa ,hamle henüz tamamlanmamıştır,ama oyuncunun artık ,kuraldışı olmadıkça, bu tarafa rok atmaktan başka hamle yapma hakkı kalmamıştır.

c) Piyonun terfi etmesi durumunda , piyon satranç tahtasından çıkarılırsa ve oyuncu yeni taşı terfi edilen kareye elinden bırakırsa ; eğer oyuncu terfi edilecek kareye ulaşınca piyonu elinden bırakırsa,hamla tamamlanmamıştır,ama artık oyuncunun piyonu başka kareye oynama hakkı kalmamıştır.

4.7 Oyuncu bir taşa bilerek dokunursa, rakibinin Madde 4.3 veya 4.4’e aykırı davrandığını iddia etme hakkını kaybeder.

Madde 5: Oyunun Bitişi

5.1. 
a) Oyun, rakibini kurallara uygun bir hamleyle mat yapan oyuncu tarafından kazanılır. Mat yapan hamlenin kurallara uygun bir hamle olması halinde, oyun derhal sona erer.

b)Rakibi oyunu terk eden oyuncu oyunu kazanır. Oyun derhal sona erer.

5.2. a) Sırada olan oyuncu kurallara uygun bir hamle yapamıyor ve şahı da tehdit altında bulunmuyor ise oyun berabere biter. Bu durumda oyun ‘pat’ olarak bitmiş olur. Pat yapan hamlenin kurallara uygun bir hamle olması halinde, oyun derhal sona erer.

b) Her iki taraf için de herhangi bir dizi hamle ile, rakip şahı mat yapmak mümkün değilse oyun berabere biter. Oyun ‘ölü konum’ ile bitmiş olur. Bu konumu ortaya çıkaran hamlenin kurallara uygun bir hamle olması halinde, oyun derhal sona erer.

c) İki taraf oyun sırasında aralarında anlaşırlarsa oyun berabere biter. Oyun derhal sona erer. (bkz. Madde 9. 1)

d) Belli bir konum tahtada üç defa tekrarlanmış veya yapılacak hamleyle tekrarlanıyorsa oyun berabere yapılabilir. (bkz. Madde 9.2.)

e) Son 50 hamle her iki oyuncu tarafından da piyon sürmeden ve taş yenmeden geçirilmişse oyun berabere yapılabilir. (bkz. Madde 9.3.)

YARIŞMA KURALLARI

Madde 6: Satranç Saati

6.1.’Satranç Saati’, aynı anda sadece biri çalışabilecek şekilde birbirine bir mekanizmayla bağlanmış iki göstergeli bir saattir. Satranç Kuralları içinde ‘saat’ bu iki göstergeden biri anlamına gelir.

‘Bayrak Düşmesi’ ise oyuncuya tanınan zamanın bitmesi anlamına gelir.

6.2. a) Satranç saati kullanıldığında ya her bir oyuncuya belirli bir sayıda hamle veya tüm hamleleri için belirli bir zaman verilir, ya da baştan verilen belirli bir süre haricinde oyuncular her hamle için ek bir süre daha alırlar. Bunlar baştan belirtilmelidir.

Oyuncunun bir önceki zaman diliminden artırdığı süre yine kendisinindir, toplam zamanına eklenir, ‘eklemeli’ tempoda böyle değildir.

b) ‘Eklemeli’ tempoda ise her bir oyuncuya ‘esas’ düşünme süresi ve her bir hamle için ‘ek’ düşünme süresi verilir. Esas süre ancak ek süre bittiğinde geri saymaya başlar. Ek süre bitmeden saate basması halinde oyuncunun esas süresi değişmez, ek sürenin ne kadarını kullandığı önemli değildir.

6.3. Her iki göstergede de birer ‘bayrak’ vardır. Bayraklardan biri düşer düşmez Madde 6.2. a’daki şartlar gözden geçirilmelidir

6.4. Oyun başlamadan önce, hakem saatlerin nereye konacağına karar verir.

6.5. Oyunun başlangıcı için belirtilen saatte beyaz oyuncunun saati çalıştırılarak oyun başlatılır.

6.6. Oyunun başlangıcında her iki oyuncu da mevcut değilse, yarışma tüzüğünde başkaca bir kural belirtilmemiş veya hakem farklı bir karar vermiyorsa, beyaz taşlarla oynayacak oyuncu gelene kadar ki zamanı kaybeder.

6.7. Programda belirtilen oyun başlangıç saatine göre bir saatten fazla geç gelen oyuncu(lar) turnuva tüzüğü ya da hakem aksi karar vermemişse oyunu kaybeder.

6.8. 
a) Oyun sırasında, hamlesini tahta üzerinde yapmış olan oyuncu kendi saatini durduracak ve rakibininkini çalıştıracaktır. Oyuncunun saatini durdurmasına engel olunmamalıdır. Eğer yapılmış olan son hamle oyunu sona erdirmiyorsa, saate basmadıkça hamlesini tamamlamış sayılmaz (Bkz.Madde 5.1, 5.2).

Oyuncunun tahta üzerinde hamle yapmasıyla saate basması arasındaki süre oyuncuya verilen sürenin bir parçası sayılır.

b) Saate hamle yapılan elle basılır. Saat tuşunun üzerinde parmak bekletmek, ya da eli az üstünde tutmak yasaktır.

c) Oyuncular saate ölçülü davranmalıdırlar. Saate kuvvetli basmak, ele almak ya da devirmek yasaktır. Aksi haller Madde 13.4’e göre cezalandırılacaktır.

d) Eğer bir oyuncu saati kullanamıyorsa, hakemce kabul edilebilir bir yardımcı kendisine temin edilebilir. Saatler hakem tarafından uygun bir şekilde ayarlanacaktır.

6.9. Hakemin şahit olması, ya da oyunculardan birinin yapacağı geçerli bir iddia durumunda bayrak düşmüş olarak kabul edilir.

6.10. Madde 5.1 veya 5.2.a, b veya c maddelerinin birindeki durumlar haricinde, eğer bir oyuncu belirtilen süre içinde belirtilen belli sayıdaki hamleyi yapmamışsa oyunu kaybeder. Eğer son konumda, rakip oyuncunun herhangi bir dizi hamle sonunda, hatta en kötü karşı oyuna rağmen şah-mat yapma imkanı yoksa oyun berabere biter.

6.11. Görünür bir kusur yoksa, saatlerdeki göstergeler esas alınır. Bariz bir kusur olması halinde saat değiştirilir. Değişim sırasında hakem en iyi kanaatini kullanarak zamanları belirleyecektir.

6.12. Her iki bayrak da düşmüşse ve hangisinin daha önce düştüğünü tespit etmek imkansızsa,

a) Oyunun son periyodu dışındaki herhangi bir zaman bölümünde olursa, oyun devam eder.

b) Kalan tüm hamlelerin tamamlanması gereken zaman bölümünde olursa, oyun berabere olur.

6.13. 
a) Oyuna müdahale etmesi gerektiğinde, hakem saatleri durduracaktır.

b) Hakemin yardımı gerekliyse oyuncu saati durdurabilir, örnek olarak piyon terfisinin söz konusu olduğu bir durumda, gereken taş oyuncunun elinde olmayabilir.

c) Oyunun ne zaman tekrar başlayacağına hakem karar verir.

d) Hakem çağırmak için oyunculardan biri saatleri durdurmuşsa, hakem oyuncunun saati durdurmasının gerekli olup olmadığını değerlendirecektir. Eğer oyuncunun saati durdurmak için haklı bir gerekçesi yoksa, oyuncu madde 13.4’e göre cezalandırılacaktır.

6.14. Kuraldışı bir durum oluşmuş ve/veya taşlar daha önceki bir konuma döndürülecekse, hakem zamanları ayarlamak için en iyi kanaatini kullanacaktır. Eğer gerekliyse, saatin hamle sayacını da ayarlayacaktır.

6.15. Tahtadaki konumu, numarasız veya numaralarıyla beraber hamleleri ve zamanları gösteren ekran, monitör, veya gösterim panoları turnuva salonunda kullanılabilir, ama oyuncular bunları temel alarak herhangi bir iddiada bulunamaz.

Madde 7: Kuraldışı Durumlar

7.1. 
a) Oyun esnasında başlangıç konumunun yanlış olarak oyuna başlandığı fark edilirse oyun iptal olacak ve yenisi oynanacaktır.

b) Oyun esnasında fark edilen yanlışlık sadece Madde 2.1.’in ihlali ise oyun devam eder, fakat o andaki konum doğru yerleştirilmiş bir tahtaya aktarılır.

7.2. Oyuncular ters renklerde oyuna başlamışlarsa, hakemin aksi yönde bir kararı olmazsa oyun devam eder.

7.3. Eğer bir oyuncu bir, ya da birden fazla taşı devirir, yerlerini bozarsa bunları kendi zamanı içinde doğru yerlerine koyacaktır. Eğer gerekliyse, rakip veya oyuncunun kendisi saatleri durduracak ve hakemden yardım isteyecektir. Hakem, taşları bozan oyuncuya ceza verebilir.

7.4. 
a) Eğer oyun esnasında kuraldışı bir hamlenin yapılmış olduğu belirlenirse, piyonun terfi etmesi gereklerinin kaybedilmesi veya rakip şahın yenilmesi hamlesinin tamamlanması dahil, konum kuraldışı hamlenin hemen öncesine getirilecektir. Kuraldışı durumun hemen öncesi belirlenemiyorsa oyun bundan önceki belirlenebilen son konumdan devam edecektir. Saatler Madde 6.14.’e göre ayarlanır. Madde 4.3.’e göre kuraldışı hamle yerine başka bir hamle yapılır. Oyun bu düzeltilmiş pozisyondan devam edecektir.

b) Madde 7.4. a'ya göre gerekli uygulama yapıldıktan sonra, ilk iki kez için hakem rakip oyuncuya her seferinde iki dakika ekleyecektir;aynı oyuncunun üçüncü defa kuraldışı hamle yapması halinde, oyun bu oyuncu için hakem tarafından kayıp ilan edilecektir.

7.5. Eğer oyun esnasında taşların doğru yerlerinden kaydığı belirlenirse, konum kuraldışı hamlenin hemen öncesine getirilecektir. Kuraldışı durumun hemen öncesi belirlenemiyorsa, oyun bundan önceki belirlenebilen son konumdan devam edecektir. Saatler Madde 6.14.’e göre ayarlanır. Oyun bundan sonra devam edecektir.

Madde 8: Hamlelerin Kaydedilmesi

8.1. Oyun boyunca her oyuncu kendi hamlelerini ve rakibinin hamlelerini, cebirsel notasyonla (bkz. Ek E) hamle hamle ve mümkün olduğunca açık ve okunaklı olarak yarışmaya ait notasyon kağıdına yazacaklardır.

Oyuncunun,Madde 9.2 veya 9.3’e gore beraberlik iddia etmesi durumu hariç, hamleleri önceden yazması yasaktır.

Bir oyuncu, eğer isterse rakibinin hamlesine, kaydetmeden önce cevap verebilir. Yenisini yapmadan önce öncekini kaydetmek zorundadır. Beraberlik teklifi her iki notasyon kağıdına da kaydedilmelidir. (bkz. Ek E. 12)

Bir oyuncu hamleleri yazamıyorsa hakemin kabul edebileceği bir yardımcı, oyuncu tarafından sağlanabilir.Oyuncunun saati hakem tarafından adil bir şekilde ayarlanacaktır..

8.2. Notasyon kağıdı istediği an hakeme açık olacaktır.

8.3. Notasyon kağıdı turnuva organizasyonunun malıdır.

8.4. Oyuncunun saatinde beş dakikadan az zaman kalmış ve de eklemeli saat her hamle için 30 saniyeden az süre veriyorsa Madde 8.1.’de yer alan şartları yerine getirmek zorunlu değildir. Bayraklardan biri düşer düşmez oyuncu eksik hamlelerini notasyon kağıdına yazarak tamamlamalıdır.

8.5. 
a) Her iki oyuncu da Madde 8.4. çerçevesinde yazamıyorsa, hakem veya başka bir yardımcı orada bulunup hamleleri kaydetmeye çalışmalıdır. Bu durumda bayraklardan biri düşer düşmez hakem saatleri durduracaktır. Bunun üzerine oyuncular hakemin, ya da rakibinin kağıdını kullanarak hamlelerini yazacaklardır.

b) Madde 8.4.’e göre yazamayan sadece bir tarafsa, bayrak düşer düşmez hamle yapmadan önce eksik hamlelerini yazmalıdır. Sıra kendinde olmak şartıyla rakibinin kağıdını kullanabilir, ama hamle yapmadan önce rakibinin kağıdını iade etmelidir.

c) Eksiksiz bir notasyon kağıdı mevcut değilse, ikinci bir tahta üzerinde oyuncular hakem veya bir yardımcı nezaretinde bu eksiklikleri bulmalıdırlar. Yardımcı konumunda olan kişi oyunu tekrarlamadan önce, il olarak mevcut konumu, saatlerdeki süreleri ve eğer biliniyorsa kaç hamle yapılmış olduğunu kaydedecektir.

8.6. Notasyon kağıtları tamamlanamıyorsa ve bayrağı düşen oyuncunun zaman kontrolunu geçemediği gösterilemiyorsa ve daha fazla hamle yapıldığı açık olarak belli değilse, bir sonraki hamle bir sonraki zaman kontrolunun ilk hamlesi sayılır.

8.7. Oyun sonuçlanınca, oyuncular sonucu da yazarak her iki kağıdı da imzalayacaklardır. İmzalanmış sonuçlar yanlış yazılmış olsa bile, hakem başka bir karar vermezse geçerli sayılacaklardır.

Madde 9: Berabere Biten Oyun

9.1. Bir oyuncu tahta üzerinde bir hamleyi yaptıktan sonra berabere önerebilir. Bu teklifi kendi saatini durdurmadan (ve rakibinin saatini çalıştırmadan) önce yapmalıdır. Bunun haricinde yapılan beraberlik önerileri de geçerlidir, fakat Madde 12.5 de göz önüne alınmalıdır. Beraberlik teklifine ek olarak herhangi bir şart öne sürülemez. Her iki durumda da beraberlik teklifi geri çekilemez ve rakip kabul edene, sözlü olarak reddedene, taş oynama veya alma niyetiyle bir taşa dokunana kadar geçerlidir, ya da oyun başka bir yolla neticelendirilir.

Beraberlik teklifi her iki oyuncu tarafından da notasyon kağıdına bir işaret konarak not edilir (bkz. Ek E).

Madde 9.2, 9.3 veya 10.2'ye göre yapılan beraberlik talepleri aynı zamanda bir beraberlik teklifi olarak kabul edilirler.

9.2. Hamlede olan oyuncunun talebi üzerine, eğer aynı konum tahta üzerinde en az üç defa aşağıdaki şekillerde oluşmuşsa (peş peşe hamle tekrarı ile oluşması gerekmez) oyun berabere olur.

a) eğer oyuncu notasyon kağıdına önce hamlesini yazmış, hakeme bu hamleyi yapacağını bildirmiş ve bu hamle ile aynı konum oluşacaksa, ya da

b) son yapılan hamle ile ortaya çıkan konum tekrarlanıyor ve sıradaki oyuncu beraberlik talebinde bulunuyorsa.

(a) ve (b)’deki konumlar, hepsinde de eğer aynı oyuncu hamledeyse, aynı cins ve renkteki taşlar aynı karelerde duruyorsa ve her iki oyuncunun da taşlarının mümkün olan tüm hamleleri aynen varsa, aynı sayılır. Söz konusu konumlardan birinde geçerken alma hakkı varsa veya rok atma hakkı kaybolmuşsa, aynı sayılmaz.

9.3. Hamlede olan oyuncunun talebi üzerine, aşağıdaki durumlardan biri oluşmuşsa oyun berabere biter.

a) hamlesini kağıdına yazmış, hakeme bu hamleyi yapacağını bildirmiş ve bu hamle ile, her iki taraf da son 50 hamleyi piyon sürmeden ve taş yemeden geçirmiş olacaksa, ya da

b) son 50 hamle içinde her iki taraf da piyon sürmemiş ve taş yememiş ise

9.4. eğer bir oyuncu 9.2 veya 9.3'e göre beraberlik talebinde bulunmadan hamle yaparsa, o hamle için beraberlik isteme hakkını kaybeder.

9.5. Eğer bir oyuncu Madde 9.2 ya da 9.3’e göre berabere iddia ederse, derhal saatini durduracaktır. İddiasını geri alamaz.

a) eğer iddia doğru ise oyun derhal berabere biter,

b) eğer iddia doğru değilse, hakem rakibin süresine üç dakika ekleyecektir. Ayrıca, iddia sahibinin iki dakikadan çok zamanı varsa, süresini yarıya indirir, indirilen süre üç dakikadan çok olmayacaktır. Toplam zaman iki dakikadan az ama bir dakikadan çoksa, kalan süreyi bir dakikaya ayarlar. Eğer toplam süre bir dakikadan az ise, hakem iddia sahibinin süresine dokunmayacaktır. Oyun bundan sonra devam edecek ve niyetlenen hamle oynanacaktır.

9.6. Herhangi bir dizi hamle yaparak, hatta en kötü oyunla bile mat yapılması mümkün olmayan bir konuma erişilmişse oyun berabere olur. Oyun derhal sona erer.

Madde 10: Hızlı Oyun Bitişi (Giyotin)

10.1. Giyotin kalan tüm hamlelerin belirli bir zamanda tamamlanacağı, oyunun son safhasıdır.

10.2. Eğer oyuncunun iki dakikadan az zamanı kalmışsa bayrağı düşmeden önce berabere iddia edebilir. Oyuncu saatleri durduracak ve hakemi çağıracaktır.

a) Eğer hakem rakibin oyunu normal yollarla kazanmak için çaba göstermediğini veya oyunun normal yollarla kazanılamayacağını kabul ederse beraberlik ilan edecektir. Yoksa kararını erteleyecek veya talebi reddedecektir.

b) Eğer hakem kararını ertelemişse, rakibe iki dakika zaman ekleyebilir ve oyun mümkünse bir hakem nezaretinde devam edecektir. Hakem, oyunun sonucunu, daha sonra oyun sırasında veya bayraklardan biri düştükten sonra ilan edecektir. Hakem, oyunun normal yollardan kazanılmayacağına veya rakibinin kazanmak için yeterli çaba göstermediğine karar verirse berabere ilan edebilir.

c) Eğer hakem talebi reddetmişse, rakibe iki dakika ekleyecektir.

d) Madde 10.2. a, b veya c'ye göre hakemin kararı nihaidir.

Madde 11: Puanlama

11.1. Baştan farklı bir şey ilan edilmemişse, oyunu normal yollarla veya hükmen kazanan oyuncu bir puan alır (1 puan), hükmen veya normal yollardan kaybeden oyuncu puan alamaz (0 puan) ve berabere yapan oyuncu yarım puan alır (½ puan)

Madde 12: Oyuncuların İdaresi

12.1. Oyuncular satrancın itibarını zedeleyecek hareketlerde bulunmayacaklardır.

12.2 
a) Oyun süresince oyuncuların herhangi bir not kullanmaları, bilgi veya tavsiye kaynaklarına başvurmaları, ya da başka bir tahta üzerinde analiz yapmaları yasaktır.

b) Oyuncuların ,oyun salonuna cep telefonlarını veya hakem tarafından izin verilmemiş herhangi bir elektronik letişim aleti getirmeleri şiddetle yasaktır. Eğer oyuncunun cep telefonu ,oyun sırasında oyun salonunda çalarsa,oyuncu oyunu kaybeder.Rakibinin skoru hakem tarafından belirlenir.

12.3. Notasyon kağıdı sadece hamlelerin, saatlerdeki sürelerin, beraberlik tekliflerinin, ve iddiayla ilgili ve amaca uygun diğer dataları yazmak için kullanılacaktır.

12.4 Oyununu bitirmiş oyuncular seyirci sayılırlar..

12.5. Oyuncuların hakemden izin almadan ‘oyun sahasını’ terk etmeleri yasaktır. Oyun sahası, oyun salonu, tuvaletler, dinlenme odaları, oyuncuların temiz hava ve kirli hava almak için çıktıkları yerler ve hakemin belirlediği diğer bölgeler olarak tanımlanır.

Hamlede olan oyuncu hakemden izin almadan oyun salonunu terk edemez.

12.6. Rakip oyuncuyu herhangi bir şekilde rahatsız etmek veya dikkatini dağıtmak yasaktır, sürekli olarak inatla berabere teklifi de buna dahildir.

12.7. 12.1-12.5 maddelerinin herhangi bir kısmının ihlali Madde 13.4’e göre cezalandırılacaktır.

12.8. Satranç kurallarına uymayı inatla reddeden oyuncu oyunu kaybeder. Rakibin puanı hakem tarafından belirlenir.

12.9. Her iki oyuncu da Madde 12.8’ye göre suçlu bulunursa oyun her ikisi için de kayıp ilan edilir.

Madde 13: Hakemin Rolü

13.1. Hakem, satranç kurallarına sıkıca uyulduğunu görecektir. ,

13.2. Hakem yarışmayla en iyi şekilde ilgilenecektir. İyi oyun ortamını ve oyuncuların rahatsız edilmemesini sağlamalıdır. Yarışmanın gidişini idare edecektir.

13.3. Hakem özellikle oyuncular zaman sıkışıklığı içindeyken oyunları gözleyecek, verdiği kararları uygulayacak ve gerekli gördüğünde oyunculara ceza verecektir.

13.4. Hakem aşağıdaki cezalardan birini veya daha çoğunu uygulayabilir:

a) bir uyarı,

b) rakibinin saatine süre eklemek,

c) cezalandırılan oyuncunun süresini azaltmak,

d) oyunu kayıp ilan etmek,

e) hatalı tarafın o oyundan alacağı puanı azaltmak,

f) diğer tarafın o oyundan alacağı puanı tam puana kadar artırmak,

g) yarışmadan çıkarmak.

13.5. Dış kaynaklı bir rahatsız edilme olduğunda, hakem her iki tarafa da ek süre verebilir.

13.6. Hakem, Satranç Kurallarında belirtilen durumlar haricinde oyuna müdahele etmemelidir. Oyunculardan en az birinin bayrağının düşmeden ,madde 8.5'in uygulanması haricinde, hamle sayısını bildirmemelidir. Hakem oyuncuya rakibinin hamle yapmış olduğunu veya saate basmadığını bildirmekten kaçınmalıdır.

13.7. 
a) Diğer oyuncular veya seyirciler oyun hakkında konuşmak veya oyuna müdahele etmemek durumundadırlar. Eğer gerekliyse, hakem aykırı davrananları oyun salonunun dışına çıkartabilir.

b) Oyun salonunda veya hakem tarafından belirlenen alanda herkesin cep telefonu kullanması yasaktır.

Madde 14: FIDE

14.1. Üye federasyonlar Satranç Kuralları ile ilgili sorunlarda resmi bir karar verebilmek için FIDE’ye danışabilirler.

EKLER

A. Ertelenmiş (Ajurne) Oyunlar

A1. 
a) Bir oyun eğer seans için öngörülen zaman sonunda bitmemişse, hakem sıradaki oyuncudan ‘gizli hamle’ yapmasını isteyecektir. Oyuncu hamlesini açıkça anlaşılır şekilde notasyon kağıdına yazacak, kendisinin ve rakibinin kağıtlarını zarfa koyacak, zarfı kapatacak ve bundan sonra rakibininkini çalıştırmadan saatini durduracaktır. Saati durdurana dek oyuncunun gizli hamleyi değiştirme hakkı vardır. Hakemin gizli hamle yapılmasını söylemesinden sonra, oyuncu hamlesini tahta üzerinde yaparsa bu hamleyi kağıdına gizli hamle olarak yazmalıdır.

b) Seansın sona ermesinden önce hamlede olan oyuncu oyunu ajurne ederse, seansın sonunda yapılıyormuş gibi değerlendirilir.

A2. Zarfın üzerinde aşağıdakiler yazılacaktır:

a) oyuncuların adları,
b) gizli hamle öncesi son konum,
c) her iki oyuncunun da kullandığı süreler,
d) gizli hamleyi yapan oyuncunun adı,
e) gizli hamlenin kaçıncı hamle olduğu,
f) eğer ajurneden önce yapılmışsa, beraberlik teklifi,
g) oyunun devam edeceği gün, saat ve yer.

A3. Hakem zarfın üzerindeki bilgilerin doğruluğunu kontrol edecektir ve zarfın korunmasından sorumludur.

A4. Eğer ajurne yapıldıktan sonra bir oyuncu beraberlik teklif ederse, bu teklif Madde 9. 1’e göre rakip oyuncu kabul veya ret edene dek geçerlidir.

A5. Oyun devam edeceği zaman, gizli hamle öncesi son konum tahtaya dizilecek ve ajurne edildiği andaki sürelere göre saatler ayarlanacaktır.

A6. Oyunun devamından önce beraberlikte anlaşılmışsa veya bir taraf hakeme terk ettiğini bildirirse oyun sonuçlanmış olur.

A7. Zarf ancak gizli hamleye cevap verecek oyuncu mevcutsa açılacaktır.

A8. Madde 6.9 ve 9. 6 haricinde eğer gizli hamle
a) belirsizse
b) yanlışsa
c) kuraldışı bir hamleyse bu hamleyi yapan oyuncu oyunu kaybeder.

A9. Oyunun devamı için anlaşılmış saatte,

a) gizli hamleye cevap verecek oyuncu mevcutsa zarf açılır, gizli hamle tahta üzerinde yapılır ve saate basılır.

b) gizli hamleye cevap verecek oyuncu yoksa, onun saati çalıştırılır. Bu oyuncu geldiğinde masaya oturmadan saati durdurup hakemi çağırabilir, zarf o zaman açılır, gizli hamle tahta üzerinde yapılır ve tekrar saat çalıştırılır.

c) gizli hamleyi yapan oyuncu yoksa, rakip oyuncu hamlesini tahta üzerinde yapmadan kağıdına yazıp zarfa koyma hakkına sahiptir. Bu durumda diğer oyuncu geldiğinde açılmak üzere zarf hakeme verilecek ve hakem tarafından korunacaktır.

A10. Ajurneye bir saatten fazla geç kalan oyuncu oyunu kaybeder. Bununla beraber, geç kalan oyuncu gizli hamleyi yapansa, aşağıdaki durumlar hariç tutulur:

a) Gelmeyen oyuncu yaptığı gizli hamleyle mat yapmışsa, ya da

b) Gelmeyen oyuncu yaptığı gizli hamleyle pat yapmışsa veya konum Madde 9. 6’da tanımlanan bir hale gelmişse, ya da

c) Gelmiş olan oyuncu Madde 6.9’a göre zamandan kaybetmişse.

A11. 
a) Eğer gizli hamlenin bulunduğu zarf kayıpsa, oyun ajurne konumundan devam edecek, saatler ajurne zamanına göre ayarlanacaktır. Oyuncuların kullanmış oldukları süreler belli değilse, saatler hakem tarafından ayarlanacaktır. Gizli hamleyi yapmış olan oyuncu, yapmış olduğunu bildirdiği hamleyi tahta üzerinde yapacaktır.

b) Eğer ajurne konumunu dizmek mümkün değilse, oyun iptal edilir ve yenisi oynanır.

A12. Oyunun devamında, oyunculardan biri hamle yapmadan önce saatlerdeki sürelerin yanlış ayarlanmış olduğuna işaret ederse, hata düzeltilmelidir. Hakem çok vahim sonuçlar doğuracağına kanaat getirmezse daha sonra yapılan iddialar dikkate alınmaz ve herhangi bir düzeltme yapılmaz.

A13. Her devam seansının süresi hakemin saatiyle kontrol edilecektir. Ajurnelerin başlangıç ve bitiş saatleri önceden ilan edilecektir.

B. Hızlı Satranç

B1. Hızlı Satranç bütün hamlelerin 15 ile 60 dakika arasında sabit bir sürede tamamlanacağı ya da 60 keze paylaştırılmış herhangi zaman eklemeli 15 – 60 dakikaya kadar olan oyun temposudur.

B2. Burada yazanlar hariç, oyunda FIDE Satranç Kuralları geçerlidir.

B3. Oyuncuların hamleleri kaydetmeleri gerekli değildir.

B4. Her iki oyuncu da üç hamle yaptıktan sonra, taşların yanlış dizilmesi, satranç tahtasının yanlış konulması veya saatlerdeki yanlışlıkla ilgili iddialar yapılamaz.

Şah ile vezirin ters konmuş olduğu hallerde, bu şahla rok yapılamaz.

B5. Hakem, sadece oyunculardan biri veya her ikisi de talep ederse madde 4'ü (dokunulan taş) uygulamalıdır.

B6. Kuraldışı hamle , oyuncu rakibinin saatini çalıştırdığında tamamlanır.Rakibi, kuraldışı hamle iddiasını, kendisi hamlesini yapmadan once yapmalıdır.Hakem sadece bu şekilde bir iddiadan sonra kuralları uygulamalıdır.Ancak,iki şahta tehdit altındaysa veya piyonun terfisi tamamlanmadıysa ,hakem mümkünse oyuna müdahele edecektir.

B7. Bayrak,oyuncu bunu geçerli olarak iddia ettiği zaman düşmüş kabul edilecektir. . Hakem bayrak düşmesini işaretten kaçınacaktır.

B8. Zamandan kazanç iddia etmek için, iddia eden taraf saati tamamen durduracak ve hakemi haberdar edecektir. İddianın kabul edilmesi için her iki saat de durdurulduktan sonra iddia sahibinin bayrağının düşmemiş, rakibininki ise düşmüş olması gerekir.

B9. Her iki bayrak da düşmüş ise oyun berabere olur.

C. Yıldırım

C1. Yıldırım bütün hamlelerin her iki oyuncu için 15 dakikadan az sabit bir sürede tamamlanacağı ya da 60 keze paylaştırılmış herhangi zaman eklemeli 15 dakikaya kadar olan oyun temposudur.

C2. Burada yazanlar hariç, oyunda EK.2’ deki Hızlı Satranç kuralları uygulanır. Madde 10.2 ve B6 uygulanmaz.

C3. Kuraldışı bir hamle rakibin saatinin çalıştırılmasıyla tamamlanmış olur. Rakip bu durumda hamlesini yapmadan önce kazanç iddia edebilir.Ancak eğer rakibi,oyuncunun en yeteneksiz hamlelerine rağmen kurala uygun hamle serisi ile şahmat yapamıyorsa, iddia sahibi hamlesini yapmadan önce beraberlik iddia edebilir.Kuraldışı hamle ,rakip hamle yaptıktan sonra düzeltilemez..

D. Hakemin Bulunmadığı Hallerde Giyotin

D1. Madde 10’a göre oynanan oyunlarda, bir oyuncu saatinde iki dakikadan az zaman kaldığında ve bayrağı düşmeden önce beraberlik iddia edebilir. Bu, oyunu neticelendirir. İddiada aşağıdakilerden biri temel alınacaktır:

a) rakip normal yollarla kazanamaz ise, ya da

b) rakip oyuncu oyunu normal yollarla kazanmak için gayret göstermiyorsa.

(a)’da oyuncu son konumu yazmalı ve rakibi de doğrulamalıdır.

(b)’de ise oyuncu son konumu yazmalı ve son konuma dek tutulmuş ve oyun kesilmeden önce tamamlanmış olan notasyon kağıdını teslim etmelidir. Rakip hem son konumu, hem de notasyon kağıdını doğrulamalıdır.

İddia, vereceği karar nihai olacak bir hakeme iletilecektir.

E. Cebirsel Notasyon

E1. Her taş, adının ilk harfi ile (büyük harf) gösterilir.
Örnek: Ş = şah, V = vezir, K = kale, F = fil, A = at.

E2. Bir taşın ilk harfi için her iki oyuncu da kendi ülkelerinde yaygın olan ilk harfi kullanmakta serbesttir. Örnek: F = fou (Fransızca fil), L = loper (Almanca fil). Basılı yayınlarda, taş isimleri yerine figürler kullanılması tavsiye edilir.

E3. Piyonlar ilk harfleriyle gösterilmez, ama böyle bir harf olmadan tanınırlar. Örnekler: e5, d4, a5

E4. Sekiz dikey (Beyazın solundan sağına doğru) sırasıyla a, b, c, d, e, f, g, h küçük harfleriyle gösterilir.

E5. Sekiz yatay (Beyaz için aşağıdan yukarıya, Siyah için yukarıdan aşağıya) sırasıyla 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 rakamlarıyla numaralanır. Dolayısıyla, başlangıç konumunda beyaz taşlar ve piyonlar birinci ve ikinci yataylara; siyah taşlar ve piyonlar sekizinci ve yedinci yataylara dizilir.

E6. Önceki kuralların sonucu olarak, 64 karenin her biri bir harf ve rakamla değişmez olarak adreslenir.

E7. Her bir hamle (a) taşın isminin ilk harfi ve (b) varış karesinin adresi ile gösterilir. (a) ile (b) arasında herhangi bir şekilde ayırma olmaz. Örnekler: Fe5, Af3, Kd1.

Piyonlarda, sadece varış karesi belirtilir. Örnekler: e5, d4, a5

E8. Taş alındığında, (a) taşın isminin ilk harfi ile (b) varış karesi arasına x işareti konulur. Örnekler: Fxe5, Axf3, Vxf6.

Bir piyon taş aldığında, kalktığı dikey gösterilmelidir, sonra x işareti, ve sonra varış karesi. Örnekler: dxe5, gxf3, axb5.’Geçerken Alma' durumunda, varış karesi olarak alınan piyonun gittiği kabul edilen kare gösterilir ve sonuna 'e.p.' eklenir. Örnek: exd6 e.p.

E9. Eğer iki taş da aynı kareye gidebiliyorsa, giden taş aşağıdaki şekilde gösterilir:

1) Her iki taş da aynı yataydaysa: (a) taşın isminin ilk harfi, (b) kalktığı dikey, (c) varış karesi ile gösterilir.

2) Her iki taş da aynı dikeydeyse: (a) taşın isminin ilk harfi, (b) kalktığı yatay, (c) varış karesi ile gösterilir.

3) Taşlar farklı yatay ve dikeydelerse, 1. yol tercih edilir. Taş alımında, (b) ile (c) arasına x konmalıdır.

Örnekler:

1) g1 ve e1 karelerinde iki at var ve birisi f3 karesine gidiyor: hangisi gidiyorsa, Agf3 veya Aef3 şeklinde gösterilir.

2) g5 ve e1 karelerinde iki at var ve birisi f3 karesine gidiyor: hangisi gidiyorsa, A5f3 veya A1f3 şeklinde gösterilir.

3) h2 ve d4 karelerinde iki at var ve birisi f3 karesine gidiyor: hangisi gidiyorsa, Ahf3 veya Adf3 şeklinde gösterilir.

Eğer f3 karesinde taş alımı söz konusuysa, (1) Agxf3 veya Aexf3, (2) A5xf3 veya A1xf3, (3) Ahxf3 veya Adxf3 şeklinde gösterilir.

E10. Her iki piyon da rakip taşı veya piyonu alabiliyorsa, piyon hamlesi, (a) piyonun kalktığı dikey, (b) bir x işareti, ve (c) varış karesi ile gösterilir. Örnek: c4 ve e4 karelerindeki beyaz piyonlar, d5 karesindeki siyah taşı veya piyonu alabiliyorlar, hangisi oynanıyorsa cxd5 veya exd5 şeklinde gösterilir.

E11. Piyonun terfi etmesi halinde, piyon hamlesi yazılır, sonuna çıkılan taşın isminin ilk harfi konulur. Örnek: d8V, f8A, b1F, g1K.

E12. Beraberlik teklifi (=) ile gösterilecektir.

Gerekli Kısaltmalar

0-0 h1 veya h8 karesindeki kaleyle atılan rok (şah kanadı roku)

0-0-0 a1 veya a8 karesindeki kaleyle atılan rok (vezir kanadı roku)

x taş alımı

+ şah tehdidi

++ veya # mat

e.p. geçerken alma

Örnek Oyun: 
1. d4 Af6 2. c4 e6 3. Ac3 Fb4 4. Fd2 0-0 5. e4 d5
6. exd5 exd5 7. cxd5 Fxc3 8. Fxc3 Axd5 9. Af3 b6 10. Vb3 Axc3 11. bxc3 c5 12. Fe2 cxd4 13. Axd4 Ke8 14. 0-0 Ad7 15. a4 Ac5
16. Vb4 Fb7 17. a5 … vs.

F. Körler ve görme engellilerle oyun kuralları

F1. Turnuva yöneticilerinin aşağıdaki kuralları yerel şartlara göre uyarlama yetkileri olacaktır.

Normal gören ve görme engelli oyuncular (hukuken kör) arasında yapılan müsabakalarda, her iki oyuncu da iki ayrı satranç tahtası kullanılması talebinde bulunabilir (biri normal satranç tahtası, diğeri ise özel yapılmış tahta). Özel satranç tahtası, aşağıdaki şartlara uygun olmalıdır:

a) en az 20x20 cm;

b) siyah kareleri hafif yükseltilmiş;

c) bütün kareleri taşları yerleştirmek için özel yuvalı (delikli);

d) bütün taşları yuvaya geçebilecek şekilde;

e) tüm taşları Staunton tipinde ve siyah taşları özel işaretli olmalıdır.

F2. Oyun aşağıdaki kurallara göre yönetilir:

Hamleler açık ve net olarak bildirilir, rakip tekrar eder ve hamleler onun tahtasında yapılır. Hamlelerin mümkün olduğu kadar açık söylenmesi için harf kullanılan cebirsel sistem yerine, yatay ve dikeyler için isimlendirme önerilmektedir.

Dikey sıralar için Almanca harfler kullanılmaktadır:

A – Anna, B – Bella, C – Cesar, D – David,
E – Eva, F – Felix, G – Gustav, H – Hektor

Yatay sıralar için Almanca numaralar kullanılmaktadır:

1 – eins 2 – zwei 3 – drei 4 – vier
5 – fuenf 6 – sechs 7 – sieben 8 – acht

Uzun Rok “Lange Rochade” şeklinde (Almanca Uzun Rok), Kısa Rok “Kurze Rochade” şeklinde (Almanca Kısa Rok) ilan edilir.

Taşlar şu şekilde adlandırılır: Koenig (Şah), Dame (Vezir), Turm (Kale), Laeufer (Fil), Springer (At), baauer (Piyon) Piyon terfisinde, oyuncu hangi taşı seçtiğini bildirmelidir.

F3. Görme özürlü oyuncunun tahtasında eğer taş yuvasından çıkarıldı ise o taş dokunulmuş sayılır.

F4. Eğer;

a) taş alırken, alınan taş hamlede olan oyuncunun tahtasından dışarı çıkarıldı ise,

b) taş başka bir yuvaya yerleştirildi ise,

c) hamle ilan edildi ise, hamle yapılmış sayılır.

Ancak bundan sonra rakibin saati çalıştırılır.

Madde F3 ve F4 sözkonusu olduğunda, gören oyuncu için normal kurallar geçerlidir.

F5. Görme engelliler için özel yapılmış olan saat kullanılmasına izin verilmelidir. Bu saat şu özellikleri taşıyacaktır:

a) Saat kadranının yelkovanları kuvvetlendirilmiş (takviyeli) olup, 5 dakika aralıklarda bir ve 15 dakika aralıklarda iki hissedilir kabartılı nokta ile işaretlenmiş olmalı.

b) Kolayca hissedilebilecek bir bayrak düzeni. Bayrak, oyuncunun yelkovanı her saatin son beş dakikasında rahatça hissedilebileceği bir şekilde yerleştirilmiş olacaktır.

F6. Görme engelli oyuncu, hamleleri Braille Sistemi ile veya normal yazı ile yazmalı, veya teyp kayıt cihazına kaydetmelidir.

F7. Hamle ilanında dil sürçmesinden kaynaklanan hata, hemen ve rakibin saati çalıştırılmadan önce düzeltilmelidir.

F8. Eğer oyun sırasında her iki tahta üzerinde birbirinden farklı iki ayrı pozisyon meydana gelirse, kontrol görevlisinin yardımı ile ve her iki oyuncunun yazdıklarına da başvurarak durum düzeltilmelidir. Eğer her iki hamle kağıdı da aynı ise, doğru yazmış fakat yanlış hamle oynamış olan oyuncu, konumunu hamle kağıdına göre düzeltmelidir.

Eğer böyle bir farklılık meydana gelir ve her iki hamle kağıdı da farklı çıkarsa, tüm hamleler baştan takip edilerek her iki hamle kağıdının aynı olduğu son hamleye kadar gelinecek ve kontrol görevlisi saatleri buna göre ayarlayacaktır.

F9. Görme özürlü oyuncu, aşağıdaki vazifelerden bazıları veya hepsini yerine getirecek bir yardımcıdan yararlanma hakkına sahiptir.

a) Her iki oyuncunun da hamlelerini rakibin tahtasında yapmak.

b) Her iki oyuncunun da hamlelerini bildirmek.

c) Görme özürlü oyuncunun hamlelerini yazmak ve rakibin saatini çalıştırmak (Madde F4.c'yi dikkate alarak).

d) Sadece görme özürlü oyuncu yapılan istek üzerine, oynanan hamle sayısı ve süreler hakkında bilgi vermek.

e) Bayrak düştüğünde iddia ve itiraz hakkı kullanma ve eğer normal gören oyuncu herhangi bir taşa dokundu ise bu konuda kontrol görevlisini bilgilendirmek.

f) Oyunların ertelenmesinde gerekli işlemleri yapmak. Eğer görme özürlü oyuncunun asistanı yoksa, o zaman normal gören oyuncu F9.a ve F9.b'de belirtilen vazifeleri yerine getirecek bir asistan için müracaatta bulunabilir.





































































Kaynak: http://www.gopsatranc.com

Popüler Yayınlar

Yeni içerikler için takip edin!